भारतांतली हस्तकला

Author: Olivia Fraser

Illustrator: Olivia Fraser

Translator: Evita De Souza

उत्तरेक ते दक्षीणे मेरेन आनी पूर्वेक ते पश्चीमे मेरेन पुराय भारताची तूं भोंवडी करतना,तुका हांगच्या कोनशां कोनशांनी, जावं मागीर ते शेतांनी वा रस्त्या कुशीक,बाल्कावांत वा खंयच्याय उक्तया जाग्यार लोक साबार तरेच्यो वस्तू तयार करतना पळोवपाकमेळटले.

तीं खाण तयार करतात, न्हेसण तयार करतात, आनीत्यो वस्तू विकून आपल्या देशाक आनी देशांत रावतल्या लोकांक घडोवपाक आपलो हात भारलायतात.

आनी हें सगले हांगा सगल्यां खातीर पळोवपाक सदांचउक्ते...

हांगा दोगी हिमाचली बायलो दिसतात. तांकां हांवभारताचे उत्तरेक , हिमाचलप्रदेशांत , हिमालयाच्या दोंगरांनी पासयेक गेल्ले आसतना मेळिल्ले.

तुमकां खबर आसा ह्यो बायलो कितें करतात त्यो?

हांवें तांकां मेढरां बरोबर चित्रायल्यात कारणजी वस्त तीं तयार करतात तातूंत तीं मेढरांचें लोकर वापरतात. एक बायल तें लोकर कांतून सूत तयार करता. जाल्यार दुसरी बायल एक रंगबिरंगी, लोकरीची काबाय विणटा .लोकरीचेर हरशीं सगल्यां तरेंचे रंग चडयतात जितले इंद्रधोणूचेर आसतात तितलेय. पूणम्हाका ते दोगांय भितर एके बायलेन घातिल्ली ब्राउन रंगाची न्हेसण चड आवडल्या, ताचोरंग त्या मेंढरा कोरा सारको आसा.

हो देखाव पुराय भारतांत पळोवपाक मेळटा:

बायलो बांयचेर वचून पिवपाखातीर आनी रांदपा खातीरवापरपाक उदक घेवन वतात. ह्यो बायलो उत्तर भारतांतल्या हरयाणा राज्यांतल्यो.

बांयचें उदक हें पिवपा खातीर सगल्यान नितळ आनीजीवा खातीरूय बरें, कारण हें उदक थेट जमनींतल्यान येता आनी भूंयतळा वयल्या उदकासारकें प्रदुशीत आसना. ह्यो बायलो उत्तर भारतांतलो पोशाक सलवार कमीज न्हेसल्यात.पळयात कशें तरेन ताणी दोन-दोन उदकाचे कळशे माथ्यार घेतल्यात ते.

तुज्यान जातले हें करूंक?

हावें ह्या दादल्याक ताच्या दुकानां भायर बसूनकाम करतना पळयलो. हो देखाव दक्षीण भारतांतल्या कर्नाटक राज्यांतलो. हो एकमुर्तीकार आनी तो एक हातोडी आनी शेणें वापरून फातरा पसून एक देवाची मुर्ती तयारकरता.

कोणाची ती सागूं येता तुमी? *

ताणें वापरिल्लीं सगलीं आवतां हावें हांगाचित्रायल्यात. आनी सगले वांगडा मेळून ते एक सोबीत आकार तयार करतात. मुर्तीकाराच्यासरभोंवतणीं ताणें केल्ल्यो जनावरांच्यो आनी तशेंच मनशांच्यो मुर्त्यो पळोवपाक मेळटात.

कोणाचीय एकल्याची तरी वळख करूंक शकतात तुमी ?

* गणेश

कर्नाटकाच्या जंगलाच्या शिमेर

हावें ह्या उज्या खातीर लाकडां पुंजावपी बायलांकपळयलीं.

ह्यो बायलो हेडगे जमातींतल्यो जांकां बंजारा जनजाती म्हूण वळखतात.

ताणीं घातिल्लीं जड भांगरां शिंगरां पळयात.

पूण ताच्या परस चड जड हो लांकडाचो भरो आसतलो जोताणी आपल्या तकलेर उबारला.

ताणीं कशें तरेन लुगटाचो एक घट्ट वर्तुळीत आकारकरून तकलेर दवरला तो दिसात तुमकां? जें तांकांलांकडांचें वजन संतुलीत दवरपाक मदद करता. आनी तशेंच हें लुगट तांकां लांकडाक आशिल्ले कांटे तकलेक लागपा पसून सुरक्षीत दवरता.

झाडांक कसली फळां लागल्यात तें सांगशात तुमी ?

ह्योय बायलो कर्नाटकांतल्यो आनी तीं भारतांतलेमुखेल खाण म्हळ्यार - भात तयार करपाक एकमेकाक आदार करतात.

भात हें उदकान बुडिल्ल्या मळांनी जांकां शेती मळ अशें म्हणटात हातूंत रोयतात. ह्यो बायलो खुळी मेरेनउदाकांत उबीं रावून, एक सामान्य मध्यंतर दवरून भाताच्यो रोप्यो परत रोयतात जाका लागूनभात उपरांत बरें निरोगी आनी कडक फुलून येता.

कपडे उदकांत भिजचें न्हय म्हूण बायलांनी आपल्योसाडयो कशें तरेन वयर बांदल्यांत त्यो पळयल्यात तुमी?

म्हाका दिसता दीस सोपता म्हणसर तांच्या सगल्यांच्या भेंडान येतले, तुमकां दिसना?

हावें ह्या दादल्यांक भारताच्या दक्षीण-पश्चीम समुद्र तटार स्थीतआशिल्ल्या गोंय राज्यांत रेल्वे रूळांची दुरुस्ती करतना पळयले.

कसली-कसली वेग वेगळी आवतां ताणी वापरल्यात तींदिसतात तुमकां?

एक गजाल म्हका भोव आवडली, कामगारांचो गणभेसभारतीय बावट्याच्या तीनूय रंगाचो आसा.

केसरी, धवो आनी पांचवो.

सगल्यां कामगारांचो फुडारी थंय उबो आसा तो दिसतातुमकां?

हावें रेल्वेचो आकार घडयाळीच्या आकारानचित्रायला, कारण ट्रन सदांच वेळार आसची गरज.

हावें भारताच्या पूर्व दिशेंतल्या ओडिसा राज्यांतल्या एका गांवाक भेट दिली. पुराय गांव हो कारागीर लोकांनी भरिल्लो. सगलीं जाणां आपल्या घरा भायर वा आपल्या दुकानांभयार बसून कसली ना कसली वस्त तयार करताले. ही बायल कागदाच्या लगद्याची रुपडीं करपीएक चित्रकार, तिणें खूब सुदंर रंगारी हांगा केल्ली आसा जातुंतल्या मदीं कांयआकर्शीत रंग चडयल्ली जगन्नाथाची चित्रां हांगा पळोवपाक मेळटात.

तुमकां खबर जगन्नाथ कोण ते ?

ओडिसांत कृष्णाक ह्या नांवान वळखतात.

चित्रकारान वापरिल्ले वेग वेगळे आकार आनी तांचेररंग चडोवपाक वापरिल्ले वेग वेगळे रंग पळयात.

ह्यो वस्तू भोंवडेकार तशेंच जात्रेकार विकतघेतले अशी आस्त बाळगून ती थंय बसल्या.

म्हाका तिचें हथीचे रुपडें सगल्यांत चड आवडलें,आनी तुका ?

पूर्व भारताच्या बंगाल राज्यांत एका गांवच्या धुल्लानभरिल्ल्या रस्त्या कुशीक हावें ह्या मनशाक पळयलो. ताका ‘ठठेरा’ * अशें म्हणटात. तो धातूचो (टीन) पत्रोधाडावून ताका एके बाल्देचो आकार दिवपाचो यत्न करता.

पयली ताणे पत्र्याच्या भूंयभागाक खिळे मारून बुराककरून आकर्शीत आकार दिवन ताचेर सजावट केली. मागीर ताणें तें धातू एका दंडगोलाच्याआकारान गुंडांयळी (जशें हांगा तुमकां दिसता) आनी एक जाळ कशी तयार करून ताणे ताच्यादोनूय पोंताचेर ल्हान ल्हान खिळे ठोकले. आनी उपरांत निमणे कडेन ताणे बाल्देचे तळूयताका तशेंच जोडले.

पळोवपाक खूब सुंदर दिसतात न्हय ?

* हें हिंदींतले उतर

हे लोक वीटे तयार करतात.

वीट्यार आशिल्ली गोल्ड नांवाची छाप म्हाका खूबआवडली. अशें दिसता हे वीटे मातये पसून न्ही पूण भांगरा पसून तयार केल्यात कशें.

हांगा ह्यो बायलो वीट्याक वापरता ती खासा मातीघेवन ताका एका आयताच्या आकाराच्या लाकडाच्या सांच्यांत घालून ताका तो वीट्याचोआकार दितात. पत्र्याची एक पट्टी वापरून भायर आयिल्ली माती तीं काडून उडयतात. हेवीटे एका खासा तयार केल्ल्या खोर्नांत घालतात जाका भट्टी अशें म्हणटात. आनी हेवीटे तयार करपाचे पुराय प्रक्रियेक सुमार 25 दीस लागतात. ह्या भट्ट्यांनी लांब,पातळ, आनी कळसाच्या आकाराची धुंवराडी आसता.

तुमकां असल्यो धुंवराड्यो भारतांत सगले कडेनपळोवपाक मेळटल्यो, खास करून हांगच्या गांवगिऱ्या वाठारांनी.

हावें ह्या वीटे करप्यांक बंगालांत पळयले.

बंगालाची भोंवडी घेता आसतना हावें खुबशे ल्हान- ल्हान गोलाकार आकाराची तळीं पळयलीं जांकां बंगाली भाशेंत पुकूर अशें म्हणटात. हांगाहावें दोगी नुस्तेकान्नीक पळयले जीं आपली वाटकुळी जाळी घेवन त्या दिसाक लागिल्लेनुस्तें ल्हान-ल्हान खोटल्यांनी घालून घेवन आसली.

हावें तांकां नुस्तें धरता आसतना लेगीत पळयल्ली. कांयबायलांचो एक पंगड भेंडा मेरेन उदकांत एका रांकेन उबीं रावन आशिल्लीं. तीं वाटकुळेजाळेचो कोंड्याचो कांठ हातूंत धरून नेटान उदक उसळयत फुडें सरतालीं. मागीर वांगडासगलीं जाणां आपल्यो जाळीं उदकांत ती घाली. आनी वांगडाच वयर काडून नुस्तें तीं धरतालीं.

हावें नुस्त्याचो प्रचलीत आकार हांगा चित्रायला.

लोकांक नुस्तें खरखरीत भाजून खावपाक आवडटा.

तुवूंय खातलो अशें?

हांव भारताचे पश्चीमेक , राजस्थान राज्यांत एकालग्नाक गेल्लें कडेन हावें लग्ना वेळार व्हडलें जेवण करता तें पळयलें.

ह्यो बायलो हांगा छपात्यो करतात . तीं सगलींजाणां वाटकुळीत बसल्यात आनी दर एक बायल छपातीचो एक एक भाग करपांत आदार करता. एकबायल एक ल्हानसो बुरकाचो पत्रो घेवन पीठ घाळता. दुसरी तातूंत उदक घालून आपल्याहातान तें मळटा. तिसरी मागीर ताचे ल्हान ल्हान गुळे करता आनी चवथी मागीर तिकालांटून छपातीचो आकार दिता.

लाटून जाल्ल्या छपातीचें व्हडलें ताट व्हरूनरांदचे कुडींत भाजपाक व्हरून दितात.

ह्यो बायलो रस्ते बांदतात . हावें तांकां राजस्थानांत खडपी जमीन सपाट करतना पळयलीं. तीं आपलो पिकास आनी खोरें वापरून रेंवटवाठरांतल्यान वाट तयार करतात. जाचे उपरांत ट्रक आनी गाडी वचपापुरतो एक उचीत रस्तोतयार थंय जातलो. ह्यो बायलो राजस्थानांतल्यान रबारी जमातींतल्यो.

म्हाका त्या बायलांचे रंगबिरंगी कपडे खूब आवडलेआनी इतलें कश्टी काम करपाक तांचे बळगें पळोवन हांव चकीत जालें.

सगल्यांत चड काकणां खंयचें बायलेन घातल्यात ?

आनी तुमकां थंय एक जेवणाचो डबो दिसता व्हय?

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Story Attribution:

This story:भारतांतली हस्तकलाis translated byEvita De Souza. The © for this translation lies with Evita De Souza, 2020. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Based on Original story:'Handmade in India', byOlivia Fraser. © Pratham Books , 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.

Images Attributions:

Cover page:Traditional blue patterned background with image of Jagannath in corner, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 2:Compass pointing in all four directions, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 3:Map of India, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 4:Two Himachali women knitting from sheep's wool, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 5:Map of India highlighting Himachal Padesh and two sheep in the corner, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 6:Women from a village collecting water from a well and carrying pots on their heads, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 7:Woman carrying a pot over her head and a map of India highlighting Haryana in the corner, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 8:Sculptor using his tools to create idols of worship and influence, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 9:Map of India highlighting Karnataka with sculpting tools in the corner, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 10:Women carrying firewood in bundles over their heads, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Images Attributions:

Page 11:A tree in the corner, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 12:Women working in paddy fields, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 13:A woman working with egrets roaming around her, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 14:Men working on a railway track, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 15:Map of India highlighting Goa, and a man with a tool in the corner, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 16:A craftsperson surrounded by the art she has created, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 17:Map of India highlighting Orissa, and a Jagannath image in the corner, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 18:A man making a bucket with tin strips, surrounded by his tools and creations, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 19:Map of India highlighting Bengal, and some tools in the corners, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 20:Three workers making and carrying bricks, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 21:A bundle of bricks hanging from a stick on ropes, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 22:Two women carrying huge fish nets, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Images Attributions:

Page 23:Green background with fishes swimming in the corners, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 24:Different stages of making rotis through four women, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 25:Map of India highlighting Rajasthan, with a chakla and belan in the corners, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 26:Women building roads with shovels and picks, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 27:A woman carrying a dirt pan on her head, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 28:A map of India marking the four directions and animals specific to those parts, byOlivia Fraser© Pratham Books, 2004. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

भारतांतली हस्तकला (Konkani)

फाटली कितलीशींच वर्सा ऑलिवीया फ्रेजर चित्रां काडीत भारतांतली भोंवडी करती आसा. हें पुस्तक तांचे पुराय भोंवडे वेळार भारताच्या लोकांचे तांणी केल्ले निरिक्षणांतल्यान आयलां.

This is a Level 4 book for children who can read fluently and with confidence.

Pratham Books goes digital to weave a whole new chapter in the realm of multilingual children's stories. Knitting together children, authors, illustrators and publishers. Folding in teachers, and translators. To create a rich fabric of openly licensed multilingual stories for the children of India and the world. Our unique online platform, StoryWeaver, is a playground where children, parents, teachers and librarians can get creative. Come, start weaving today, and help us get a book in every child's hand!