सर एम. विश्वेश्वरय्या: धरणां, पूल आनी एक देश बांदपी

Author: Mala Kumar

Illustrators: Krupa Thakur-Patil, Sachin Pandit, Sheshadri Mokshagundam

Photographer: Visvesvaraya National Memorial Trust

Translator: Kiran Mahambre

धडाड! धाड! धाड!

मंगलान त्यापोरण्या ट्रंकाक हात घालो आनी सगलीं पुस्तकां पडलीं. अम्मा धांवत आयली.

मंगल ताचेआवयचे सरीं बसलें. “तुजी पणजी फकत ताकाच लागून कॉलेजींत वचपाक पावली हें तूं जाणां?”अम्मान विचारलें.

“पूण सरएम. व्ही. इंजिनियर नाशिल्लो? ताका मुत्ताजीचें शिक्षण कशें लागलें?” मंगलान विचारलें.

“सामकेंखरें, तो अभियंतो आशिल्लो आनी ताणें धऱणां बांदलीं, पूल बांदले आनी इमारती बांदल्योतरी ताणें आनीकय खूबशें कितें केलां. तुका सांगपाचें आशिल्लें, आमी फाल्यां मुड्डनहळ्ळी,तो जल्मल्लो त्या जाग्यार या.”

डोंगरावेलें तें घर

सध्याच्याबेंगलुरू लागीं ल्हानश्या मुड्डनहळ्ळी गांवांत तळपांच्या दोंगरानी वेडायिल्लें एक घरआसा. हांगा 1860 त सप्टेंबराच्या 15 तारखेक एक भुरगो जल्मलो. ताच्या घरा शेजरा एक ल्हानशेंकार्यालय आसा. तें ताणें आपूण अभियंतो जातकच बांदलें.

ह्या कार्यालयांतआतां वस्तू संग्रहालय आसा. दर एक वस्त ह्या अभियंत्या – सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्याचीएक काणी सांगता. आतां, ताचें नांव खऱ्यानीच चड लांब जाता देखून लोक ताका सर एमव्हीचम्हणपाक लागल्यात. ताचे इश्ट ताका विश्वा म्हणटाले.

शारा भायर

भुरगेपणांतविश्वाक शाळेंत वचपाक खूब चलून वचचें पडटालें. ताचो तो अशक्त देह पळोवन एक शिक्षक ताकाम्हणटालो, तो आनी चड जियेवचोना. पूण ताका लागून विश्वाक वा ताच्या घरच्यांक चिंता जालीना. तांकां फक्त ताणें बरें शिक्षण घेतिल्लें जाय आशिल्लें.

तो 15 वर्सांचोजालो तेन्नां विश्वाचो बापूय भायर पडलो. विश्वान आपलें शालेय शिक्षण चिक्कबल्लापूरआनी बेंगळुराक चालू दवरलें. आनी उपरांत सेंट्रल कॉलेजींत कलेचें (आर्टस्) शिक्षण घेतलें.ताचे कडेन पयशे नाशिल्ले. ताका एका जोड्यान आश्रय दिलो. तो तांच्या दोन भुरग्यांक शिकवण्योदिवपाक लागलो आनी बदल्यांत ताका रावपाक घर मेळ्ळें आनी थोडे पयशे मेळपाक लागले.

विश्वा 1881 त पदवीधर जालो आनी ताका कॉलेज ऑफ सायन्स, पुणेहांगा स्थापत्यशास्त्र (सिव्हील इंजिनिअरींग) करपाक स्कॉलरशीप मेळ्ळी. तो त्या अभ्यासक्रमांतपयलो आयलो.

जे वेळारविश्वेश्वरय्या सेंट्रल कॉलेज, बेंगळुरूंतल्यान पदवीधर जालो, बेंगळुरचो प्राचार्य चार्ल्सवॉटर्सान ताका एक शब्दकोश दिलो. उपरांतचीं 80 वर्सां विश्वेश्वरय्यान तो वापरलो.

मितभाशीआसूनय एकदां ताणें आपल्या भाशणांत सांगलें, “तुमकां गरज ना तें जर तुमी विकतीं घेवशातजाल्यार तुमकां तुमच्यांनी विकतें घेवंक जायना अश्या गजालींची गरज दिसपाक लागतली.”

सवारी करूनकाम

विद्यापिठांतपयलो आयिल्ल्यान विश्वेश्वरय्याक मुंबय सरकारान भोवशीक बांदकाम विभागांत सहाय्यक अभियंतोम्हण नेमलो. कांय म्हयन्यांत ताणें पांजरा न्हंयेचें उदक दातारी नांवाच्या गांवांतहाडूंक एक सायफन म्हणटात तशें बांधकाम केलें.

थंय आसतनाताका पांजरा न्हंये पलतडीन आशिल्ल्या छावणेंतल्यान कार्यालयांतल्यान येवचें पडटालें.तो कामाक वतना प्रवास कसो करतालो? अर्थांत, घोड्यार बसून, कित्याक तर तें 1884 वर्सआशिल्लें.

एक दीस सांजेचोखूब पावस पडलो. न्हंयेक हुंवार आयलो. आनी विश्वेश्वरय्याक घोड्यार बसून प्रवाशांच्याबंगल्यांत येवप शक्य जालेंना. दोन दीस नंदवन आनी दातारी गांवच्या लोकांनी ताका जेवणदिलें आनी रावंक दिलें. पूण तिसऱ्या दिसा सकाळीं ताका शिबिरांतल्यान कार्यालयांत येवंकचजाय आशिल्लें. ताणें कितें केलें? आपल्या कामगारांचे मजतीन पोंवन आयलो. आदीं वर्तयिल्ल्याभविश्याचें उरफाटें तो कितलो घटमूट जाल्लो ताची कल्पना येता तुमकां?

तेन्नाच्यान सुरू जाल्लें ते विश्वेश्वरय्याचें भोवशीक कामफुडें सात दसकां मेरेन चालू उरलें.

न्हंयंतल्यानरेंव काडपी कामगार

विश्वेश्वरय्याकउदकाच्या संवर्धनाची उत्कट इत्सा आशिल्ली. ताणें देशभरांत साबार उदका पुरवण्यो,उदक व्हांवोवनव्हरपी खळयो आनी शिंपणेच्यो येवजण्यो हांची आरेखनां केलीं.

विश्वेश्वरय्यान आदेन (आतां येमेनांत) , कोल्हापूर , नागपूर , गोंय , राजकोट , भावनगर , बडोदा , सांगली , आनी बिहार आनी ओडिशांत उदका पुरवण प्रणालीचेर काम केलां.

1894

सिंधांतनोकरीः आतां पाकिस्तानांतआशिल्ल्या सिंधांतल्या सुकूराक निवळ उदक पुरोवचे खातीर ताणें न्हंयचेर उदक गाळपाचेप्रणालीचें आरेखन केलें.

1889

नवी शिपणावळप्रणाली: बॉम्बेप्रेसिडन्सी खातीर शिंपणावळ प्रणाली आरेखीत केली. हाका लागून खूब जमनींच्या व्हडल्याव्ह़डल्या कुडक्यांक उदक पावपाक शकतालें आनी ताका लागून धान्याचें उत्पादन वाडपाक शकतालें.ताका ‘ब्लॉक सिस्टम इर्रिगेशन’ म्हणटाले.

1908

हैदराबादाखातीर उदक व्हांवन वचपाक खळयो: वादळी पावसाक लागून मुसी न्हंयेक हुंवार येतालो. हजारांनी लोक मरताले. हैदराबादच्यानिझामान विश्वेश्वरय्याक अशे तरेच्यो शोकांतिका टाळचे खातीर उदक व्हांवन वचपाच्यो खळयोआनी उदकाची पुरवण प्रणालीचें आरेखन करचे खातीर आमंत्रण दिलें.

स्वयंचलीतजलद्वारां: पुण्यांतउदका पुरवण जावपी खडकवासला जलाशय प्रत्येक फावट पावसांत भरून ओततालो. पूण तातूंत आशिल्लेंउदक गिमाळ्यांत पाव नाशिल्लें. विश्वेश्वरय्यान स्वयंचलीत जलद्वारांचें आरेखन केलें.ताका लागून जलाशयाची क्षमता वाडटली आशिल्ली. त्या आरेखनाचें पेटंट ताणें ऑटोमॅटीक स्लीवसगेट म्हणून घेतलें. ग्वालियरा लागीं टायग्रा धरणाचेरय आनी म्हैसुरा लागीं कृष्णराजसागराचेरयतशेच तरेच्यो प्रणाली वापरल्यात. विश्वेश्वरय्यान आदेन (आतां येमेनांत), कोल्हापूर, नागपूर, गोंय, राजकोट, भावनगर,बडोदा, सांगली, आनी बिहार आनी ओडिशांत उदका पुरवण प्रणालीचेर काम केलां.

*पेटंटःसरकारी प्राधीकरण वा अधिकार प्रदान करपी परवानो, वा एका थारायिल्ल्या कालावधी खातीरहक्क खासा करून एखादो सोद तयार करप, वापरप वा विकपा पसून दुसऱ्यांक भायर दवरपाचो हक्क.

म्हैसूरांतलींवर्सां

1909 त हैदराबादांतसल्लागार अभियंतो म्हण काम सोंपयले उपरांत ताका म्हैसूरच्या दिवाणा कडल्यान मुखेल इंजिनियरम्हण पद प्रदान करपी तेलेग्राम आयलो. पूण विश्वेश्वरय्याक सदांच्या कामांनी रस उरूंकनाशिल्लो. देखून ताणें आपूण राज्यांत उद्देग आनी तांत्रीक शिक्षणाच्या विकासाचेर कामकरपाक शकतां जाल्यार विचारलें. सरकारान मान्य केलें.

श्री कृष्णराजावडियार IV, म्हैसूराच्या महाराजान ताका कावेरी न्हंयचेर धरण बांदपाचें आरेखन करपाकसांगलें. आदीं विश्वेश्वरय्यान इजिप्तांतल्या अस्वन धरणा सारख्या व्हडल्या शिपणावळींच्याप्रकल्पांक भेटी दिल्ल्यो. ताणें इंजिनियरानीथंय कशें काम केलां तें निरखिल्लें आनी ताणें कृष्णराज सागर धरणाचें आरेखन केलें. इतलींवर्सां जावनय ताचें बांदकाम देखणें आसा आनी आजूनय दर दिसा हजारांनी लोक तें पळोवपाकयेतात.

1912 त जेवेळारकृष्णराज सागर बादिल्लें:

*  ताणें कोलाराच्या भांगरा खाणींक वीज पुरवठो केलो.

*  ताका एक दोंगरांच्या रांकांतल्यान खणून काडिल्लो लागीं लागीं 3 किलोमीटर कालवोआसा.

*  ताका ला गून उशिकांड्यांचें पीक घेवपाक सुरवात जाली आनी त्या प्रदेशांत व्हडलेसाखरेचे कारखाने जाले.

*  भारतातलें तें सगल्यांत व्हडलें धरण आशिल्लें.

सगल्यांखातीर शिक्षण

1912त महाराजानविश्वेश्वरय्याक दिवाणाचें पद दिलें. बऱ्या शिक्षणाचें मोल जाणां जाल्ल्यान विश्वेश्वरय्याशाळा आनी म्हाविद्यालयां काडपाक सोदतालो.

1912 ते 1918 च्या काळांत दिवाण आसतना राज्यांतल्यो शैक्षणीक संस्था 4,568 वेल्यान11,294 चेर पावल्यो. म्हैसूरचें महाराणी म्हाविद्यालय हें राज्यांतलें बायलां खातीरपदवी अभ्यासक्रम सामील करून घेवपी पयलें म्हाविद्यालय थारलें.

विश्वेश्वरय्या तांत्रीक म्हाविद्यालयां, अभियांत्रिकी म्हाविद्यालयांआनी शेतकी शिक्षण सुरू करपाकय जबाबदार आशिल्लो. ताणें सक्तीचें शिक्षण सुरू केलें जेंआतां भारतीय संविधानांत मूलभूत हक्क म्हुणून आसा.

एकदां सरएमव्हीन ताच्या पोरण्या कॉलेजीक विद्यार्थ्यां खातीर चॉकलेटी घेवन भेट दिली. शिक्षकानताका उलोवपाची विनंती केली. सर एमव्हीन तशी अपेक्षा करूंक नाशिल्ली आनी तो फक्त पांचचमिण्टां उलयलो. पूण ताका तें आवडूंक नाशिल्ल्यान तो कांय दिसांनी भाशणाची बरी तयारीकरून परत गेलो!

जेन्नाआपणेच स्थापना केल्ल्या म्हैसूर आयर्न वर्काचो अध्यक्ष म्हण सर एमव्हीन राजिनामो दिलोतेन्ना ताका खूब पयशे मेळपाचे आशिल्ले. विश्वेश्वरय्याक चले जंय एक वेवसाय शिकपाक शकतलेअशें एक म्हाविद्यालय सुरू करपाचें आशिल्लें, तातूंत ते पयशे वापरपाचे आशिल्ले. ताकालागून बेंगळुरूक श्री जयचामराजेंद्र ऑक्युपेशनल इन्स्टिट्यूट स्थापन जालें. ताका आतांश्री जयचामराजेंद्र पॉलिटॅक्नीक म्हणटात.

म्हैसूरआयर्न वर्क्स हांगा केल्लो पयलो गणेश, ज्याचें नांव उपरांत विश्वेश्वरय्या आयर्न एँडस्टील प्लांट जालें.

सर एमव्हीन स्थापपाक मजत केल्ल्यो संस्था

सरकारीअभियांत्रिकी म्हाविद्यालय (नवें नांव विद्यापीठ विश्वेश्वरय्या कॉलेज ऑफ इंजिनिअरींग,बंगळुरू)

हेब्बल शेतकी विद्यालय, बेंगळुरू, जिचें युनिव्हर्सिटी ऑफऍग्रिकल्चरल सायन्सांत रुपांतर जालें

श्री जयचामराजेंद्रपॉलिटॅक्नीक, बेंगळुरू

म्हैसूरविद्यापीठ, नवें नांव युनिव्हर्सिटी ऑफ म्हैसूर

अलौकीकबुद्धिमत्तेचो भोवमान

आतां मेरेनदेशांतल्या साबार भागांनी विश्वेश्वरय्याक ताच्या कामाक लागून एक अभियंतो आनी एक फुडारीम्हणून वळखुपाक लागिल्ले. 1915 त जेन्ना तो म्हैसूराचो दिवाण आशिल्लो, ब्रिटीश सरकारानताका इंडियन एम्पायराचो (केसीआयई) नायट कमांडर ऑफ द ऑर्डर केलो. तेन्नाच्यान ताका सरएम. विश्वेश्वरय्या म्हणपाक लागले.

द्रश्टोआशिल्ल्यान विश्वेश्वरय्यान साबार देशांतले कारखाने आनी व्हडल्या बांदकामाच्या प्रकल्पांकभेटी दिल्यो. फक्त तांकां सेवा दिवपाक न्हय तर आपूण भारतांत विकास कसो घडोवन हाडपाकशकतां हें पळोवपाक. ताका दिसतालें भारतांतली गरिबी फक्त शिक्षण आनी जण एकल्याक रोजगारमेळोवन दिवन उणी जावपाक शकता.

ताणें जायते फावटी म्हणलां, “औद्योगीकरण, वा मरण!” त्याचवेळार गांधी म्हणटालो, “औद्योगीकरण आनी मरण!” जरी त्या दोगांय व्हड मनशांचो औद्योगीकरणाविशींचो दिश्टीकोन एक नाशिल्लो तरी ते एकमेकांचो आदर करताले.

दृढ विश्वास

विश्वेश्वरय्याएक सामको सादो मनीस आशिल्लो. ताका दिसतालें सगल्या मनशांक तांच्या कामा खातीर मान मेळपाकजाय. म्हैसूराच्या दसऱ्याच्या उत्सवा वेळार ब्रिटीश अधिकारी कदेलांचेर बसताले आनी भारतीयअधिकाऱ्यांक जमनीर बसचें पडटालें वा फाटल्यान उबें रावचें पडटालें. ह्या भेदभावाक लागूनविश्वेश्वरय्यान दरबारांत वचपाचें सोडलें. सरकारान हें पळयलें आनी भारतीय अधिकाऱ्यांकयकदेलां दिलीं.

एक खासगडयेची सवारी

विश्वेश्वरय्या बरोच जाण्टो जाल्लो. एकदां ताका ताच्या गांवांतवचपाचें आशिल्लें. मुख्यमंत्री केंगल हनुमंतय्यान म्हणलें, एमव्हीच्यान सरकारी गाडीघेवपाक जाता. पूण तो अधिकृत कामाक लागून वचनाशिल्लो म्हण विश्वेश्वरय्यान नाकारली.देखून मुख्यमंत्र्यान ताका आपल्या स्वताचे गाडयेंतल्यान व्हेलो.

सदांच कडकआनी खोल

व्हडल्योइमारती आनी बांदकामा एकल्या मनशाच्यान बांदपाक जायनात. सपनां पळोवपी, संशोधन करपी,निधी पुरोवपी, गंवडी, कामगार आनी हेर जाणांनी तीं बांदपाक एकठांय येवचें पडटा. सर एमव्हीन,आपल्या भोंवतणच्यांकय बऱ्यांतलें बरें काम करपाची प्रेरणा दीत कार्यशीलतेन मेहनत केली.ताणें आपले सगले विचार देश उभारणेचेर केंद्रीत केले.

एक फावट नॉर्थ अमेरिकेच्या शैक्षणीक दौऱ्यार आसतना विश्वेश्वरय्याच्यायजमानान सांगलें, एक विशिश्ट यंत्र कशें काम करता हें पळोवचे खातीर सगल्यांक चार मजलीउंचायेची निसण चडची पडटली. जण एकलो भिलो. पूण सर एमव्ही भिलोना. तो अचळय चडून वयर पावलो.तो 85 वर्सांचो आशिल्लो.

ताच्या 90 वर्सांचेर ताका पंतप्रधान जवाहरलालनेहरून गंगेचेर पूल बांदपा खातीर आयिल्ले वेगवेगळे प्रस्ताव तपासपाक आपोवन व्हेलो.ताणें पयलीं त्या भागाचें वयल्यान सर्वेक्षण केलें. तो तळपी आनी भिरांत दिसपा सारखोजागो पळोवपाक हो येत अशें कोणाकच दिसूंक नाशिल्लें. सर एमव्ही न केन्नांच खंयचेंच कामसखोल अभ्यास आनी तयारे बगर केलें नाशिल्लें ताका लागून तो सगल्या प्रदेशांत नोंदी काडपाकभोंवलो. ताणें वेंचिल्ल्या बिहारांतल्या मोकामा लागीं एक रस्तो आनी रेल्वे पूल बांदपजालो.

वाचनाचीआवड

सर एमव्हीसदांच शिकपाक उत्सूक आसतालो. ताणें शंबर वर्सांची पिराय हुंपली तेन्ना ताच्या एका सोयऱ्यानचेन्नय साकून कितें हाडूं काय म्हण विचारलें. “म्हाका एक बरो, अत्याधुनीक शब्दकोश हाड.”ताणें सांगलें. तो शब्दकोश आतां मुड्डनहळ्ळी वस्तू संग्रहालयांत आसा.

सर एमव्ही न म्हैसूर अॅग्रीकल्चरल रेसिडेन्शिअल स्कुलाचीस्थापना करपाक मजत केली. उपरांत ती युनिव्हर्सिटी ऑफ अॅग्रीकल्चरल सायन्स जाली. ताकाज्या तळपार बसपाक आवडटालें ताका ताचें नांव दिलां.

ताच्या खासगीवचनालयांतल्या पुस्तकांनी कबीराचे दोहे, अरेबियन नायट्स, मार्क ट्वेनाचें टॉम सॉयरअबोर्ड, चार्ल्स डिकन्सालें द पिकविक पेपर्स, डॉ. पीटर स्क्मिड्टालें डोन्टबी टायर्ड,मॅकमिलनाचें प्रोमोशन ऑफ हॅपिनेस  आनी रवीन्द्रनाथ टागोराचें स्ट्रे बर्ड्स  आशिल्लीं. त्या वाचनालयांत ताणें बरयिल्लींपुस्तकांय, मेमरीस ऑफ माय वर्कींग लायफ, कंस्ट्रक्टींग इंडिया, नेशन बिल्डींगः अ फायव्हइयर प्लॅन फॉर प्रोव्हिन्सीस आनी प्रॉस्पेरिटी थ्रू इंडस्ट्री आशिल्लीं.

एक अभियंतो म्हुणून, आनी एक मनीसजाका शिक्षण आनी शिस्तीचें मोल आसा, असो सर एमव्ही लाखांनी लोकांची प्रेरणा आशिल्लो.तातूंत एक रामू म्हण भुरगो आशिल्लो. तो ज्या वेळार विश्वेश्वरय्याची दिश्टी उणी जालीतेन्ना तांकां खबरां पत्रां वाचून दाखयतालो. ताका रामून वेळार येवन वाचून दाखोवन शाळेंतवेळार पाविल्लें जाय आशिल्लें. हाचे खातीर सर एमव्ही ताका सद्दां 10 पयशे दितालो. रामूचेंवाचन सुधारलें आनी तो व्हड जावन एक शिक्षक जालो. निवृत्त जातकच तो तुमकूर हांगा स्कावटमास्टरजालो आनी शारिरीक व्यायाम, स्मरणशक्तीचे खेळ प्रथमोपचार, आनी खेळ फुकट शिकोवपाक लागलो.

मंगल आनीअम्मा एक सप्तक भर विश्वेश्वरय्या बद्दल जाणां जावन घेतालीं.

“अम्मा,सर एमव्हीन पदवी अभ्यासक्रम म्हैसूरांत सुरू केलो म्हणूनच मुत्ताजी पदवी घेवपाक पावली?”

मंगलान विचारलें.

अम्मान तकलीहालयली. “आजयेचें सर एमव्हीन स्थापन केल्ले म्हैसूर बॅंकेंत एक खातें आशिल्लें?”

अम्मान तकलीहालयली. “आनी तूं कन्नड साहित्य परिशदेंत काम करताली?”

अम्मान परततकली हालयली. “आतां म्हाका विश्वेश्वरय्या इंडस्ट्रिअल ऍंड टॅक्नोलॉजिकल म्ययुझियमपळोवपाक जाय, जें ताचे यादीक स्थापन केल्लें,” मंगलान म्हणलें.

“हय, आमी फुडल्या सप्तकांत ताचे जयंतेक या थंय!” अम्मान म्हणलें.

विश्वेश्वरय्याइंडस्ट्रियल ऍंड टॅक्नोलॉजिकल म्युझियम

15 सप्टेंबरहो सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्याच्या भोवमानाक नेशनल इंजिनियर्स डे म्हण मनयतात, एकअलौकीक अभियंतो आनी द्रश्टो.

विश्वेश्वरय्यानभाशेच्यो वेगवेगळ्यो बोली उलयतल्यांक एकठांय हाडचे खातीर बेंगळुरूंत कर्नाटक साहित्यपरिशदेची स्थापना केली. उपरांत तिचें नांव ‘कन्नड साहित्य परिशद’ जालें.

----

सर एमव्हीचें कार्यालय, आतां एक वस्तू संग्रहालय

जिणेच्याघडणुकांच्यो तारखो

सप्टेंबर 15, 1860

व्यंकटलक्ष्मम्माआनी श्रीनिवास शास्त्री गेर मुड्डनहळ्ळीक जल्मलो.

1875

बीए करपाक बेंगगळुरूक गेलो.

1883

कॉलेज ऑफ सायन्स, पुणेंतल्यान सिव्हील इंजिनिअरींग ची पदवी घेतली.

1884

पीडब्ल्यूडी (भौशीक बांदकाम खातें), गव्हर्मेंटऑफ बॉम्बे हांगा कामाक सुरवात केली.

1909

म्हैसूराकमुखेल अभियंतो म्हण नेमणूक जाली.

1912

म्हैसूराक दिवाण म्हण नेमणूक जाली.

1915

ब्रिटनचो किंग जॉर्ज V हाणें लोकांच्याबऱ्याक ताका इंडियन एम्पायराचो नायट कमांडर ऑफ द ऑर्डर केलो.

1955

ताच्या अभियांत्रिकी, शिक्षण आनी देश उभारणीच्याकामांतल्या योगदाना खातीर भारतरत्न म्हण भोवमान जालो.

एप्रिल 14, 1962

102 वर्साव्या वाडदिसाक पांच म्हयने आसतनासंवसाराक अंतरलो.

खडकवासला,महाराष्ट्र

धुळे, महाराष्ट्र

कन्नड साहित्यपरिशद

म्हैसूरचंदन तेलाचो कारखानो.

स्टेट बॅंकऑफ म्हैसूर

सदांच एकप्रेरणा

सर एमव्हीचीमुड्डनहळ्ळी म्युझियमांतली कूड

एका शेतकाराचीश्रद्धांजलीः बैलगाडयेची कला

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Story Attribution:

This story:सर एम. विश्वेश्वरय्या: धरणां, पूल आनी एक देश बांदपीis translated byKiran Mahambre. The © for this translation lies with Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Based on Original story:'Sir M. Visvesvaraya: The Builder of Dams, Bridges and a Nation', byMala Kumar. © Pratham Books , 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.

Other Credits:

'Sir M. Vishveshvaraiya: Dharda Pul aani Ek Desh Bandpi' has been published on StoryWeaver by Pratham Books. The development of this book has been supported by CISCO. This translation is facilitated by Konkani Bhasha Mandal, Goa. www.prathambooks.org

Images Attributions:

Cover page:A Painting of Sir M Visvesvaraya, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 2:A book, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 3:A woman and a girl sitting with books, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 4:A house with coconut trees, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 6:Central College, and a young Sir MV, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 8:Sir MV astride a horse, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 9:A wave, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 10:Water filtration and drainage systems, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 11:Khadakvasla Reservoir in Pune, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 13:Krishna Raja Wadiyar IV, and Krishnarajasagar Dam, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

The development of this book has been supported by CISCO.

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Images Attributions:

Page 15:Sir MV as dewan of Mysore, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 16:Mysore Iron Works' first Ganesha, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 17:University Visvesvaraya College of Engineering, and a pircture from University of Agricultural Sciences, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 18:Jayachamarajendra Polytechnic, and University of Mysore, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 19:Medal for Knight Commander of the Indian Empire, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 21:Sir M Visvesvaraya and Gandhi, bySachin Pandit© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 22:Mysore durbar, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 23:Car, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 24:A sketch of KRS, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 25:A bridge across a river, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 26:A rock where Sir MV liked to sit and read, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 27:Sir MV's book case, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

The development of this book has been supported by CISCO.

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Images Attributions:

Page 28:Sir MV sitting on a rock, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 30:Visvesvaraya Industrial & Technological Museum, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 31:A house with a half open gate, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 34:Khadakvasla and Dhule, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 35:Buildings and institutions that Sir MV helped to build, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 36:Sir MV's old room, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 37:Painting of Sir M Visvesvaraya at the back of a truck, byKrupa Thakur-Patil,Sheshadri Mokshagundam,Sachin Pandit,Visvesvaraya National Memorial Trust© Pratham Books, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

The development of this book has been supported by CISCO.

सर एम. विश्वेश्वरय्या: धरणां, पूल आनी एक देश बांदपी (Konkani)

भुरगे पणांत विश्वाक शाळेंत वचूंक खूब वाट चलून वचची पडटाली. कॉलेज विद्यार्थी आसतना ताणें दोन भुरग्यांक शिकवण्यो दिवन आपलो खर्च भागयलो आनी इंजिनियर म्हणून ताणें धरणां, पूल आनी संस्था बांदल्यो आनी आधुनीक भारताचो पायो घालो. सर विश्वेश्वरय्यान कशें आपले भोंवतणचें जग निरखिलें, तो तातूंतल्यान कितें शिकलो, कशे धाडसी निर्णय घेतले आनी कश्ट करपाक कसो केन्नाच लजलोना तें जाणां जावंचे खातीर हें पुस्तक वाचात.

This is a Level 4 book for children who can read fluently and with confidence.

Pratham Books goes digital to weave a whole new chapter in the realm of multilingual children's stories. Knitting together children, authors, illustrators and publishers. Folding in teachers, and translators. To create a rich fabric of openly licensed multilingual stories for the children of India and the world. Our unique online platform, StoryWeaver, is a playground where children, parents, teachers and librarians can get creative. Come, start weaving today, and help us get a book in every child's hand!