पुरी कित्याक फुलता?

Author: Varsha Joshi

Illustrator: Sonal Gupta

Translator: Yuga Adarkar

आदिती आनी आरवाक पुरयो खूब आवडटात. हालवो-पुरी, खीर - पुरी आनी श्रीखंड - पुरी. उसळ - पुरी वा बटाट - पुरी. अम्अम्! बोटांय चाटपाचीं!

पुरयो आसतात रुच्चीक, मागीर त्यो कित्याय बरोबर खायनात! पुरी तळटनाचो वास तर, आवयस! कितलो बरो. गरम - गरम तेलांत पुरयो उफेतात तो देखावो तर! त्या भांगरा कोराच्या, कुरकुरीत, गरमगरम, फुलिल्ल्या पुरयांचेर नदर प़डली रे पडली, आदिती आनी आरव आपल्याक सगळ्यांत चड वाटकुळीच आनी बरी फुलिल्ली पुरी मेळची म्हूण धांवत वतात.

पूण पुरी फुलता तरी कशी ?

तिचे भितर हवा आसता व्हय? पुरयेंत हवा कोण भरता?

आदिती आनी आरव बोमाडे फुलोवपा खातीर फूंक मारून वारें भितर सोडटात. पा आपले सायकलींत वारें भरपा खातीर पंप वापरता.

पूण पुरी फुलोवपा खातीर माँ असलें कितेंच वापरता शें दिसना. ती फकत पुरयो तळटा आनी त्यो फुलतात. सामकें अजाप!

फुडले फावट घरांत पुरयो करतले, तेन्ना बारीकसाणेंन नियाळून, प्रस्न विचारून तांच्यो जापो मेळोवपाच्यो अशें आदिती आनी आरव थारायतात.

पान एके परातींत थोडें गंवाचें पीठ घालें.तातूंत इल्लेंशें तेल आनी थोडें मीठ घालें आनी पिठांत उदक घालून कालोवपाकलागलो.

अशें कशें पीठ आपले भितर उदक सहज जिरयता ?

ताचें कारण आसा, गंवाच्या पिठांत अशें कितें तरी आसा जें सामकें तानेलां.तुमकां तान लागता तेन्ना तुमी कितें करतात? तुमी उदक पितात.

गंवा भितर ग्लियाडिन आनी ग्लुटेनिन हीं दोनतरेचीं प्रथिनां आसतात. हीं प्रथिनां आनीहेर सगळीं रसायनीक सत्वां बारीक बारीक कण मेळून जाल्लीं आसतात, जांकां परमाणूम्हणटात. पिठा भितरले हे परमाणू खूब तानेल्ले आसतात.

पिठांत उदक घालें रे घालें, परमाणू तें पिवन उडयतात. मागीर ते मोटे आनीबलबलीत जातात. ते पातळटात. त्या खातीर तांकां मेकळेपणान बसपा खातीर लेगीत सुवातमेळना. म्हणून ते एकामेकांक तेंकतात आनी धुकलतात. खरें म्हणल्यार ते एकामेकांकदसतात.

तुमी खेळटना केन्ना केन्ना एकामेकाचो हात धरूनसांखळी तयार करतात. मागीर ती अख्खी सांखळीच हेवटेन तेवटेन हालपाक लागता. तेच भशेनहे परमाणू एकामेकांक दसतात आनी जाळें तयार करतात.

पान पीठ मळ्ळें. ताणें माक तें आनीक मातशेंमळपाक लायलें. तिणें ताळटाक मातशें तेल लायलें आनी ती पीठ मळपाक लागली. पीठ मळपाखातीर हातांक बरो नेट दिवपाक जाय. पीठ बरें मळ्ळें ना जाल्यार पुरयोय बऱ्यो फुलनातअशें ती म्हणटा.

ह्या दोगांय मदीं कसलो संबंद ?

हें ताचें गुपीत.

जेन्ना तुमी पीठ मळपाकलागतात, तेन्ना एकामेकांक दशिल्ले परमाणू पातळावपाक लागतात. हें पातळावप जेन्ना पुरायजाता, तेन्ना एक नवें प्रथीन तयार जाता. ताका ग्लुटेन म्हणटात. ग्लुटेन हें रबरबँडा भशेन लवचीक आसता आनी त्या खातीर मळिल्ल्या पिठाक आमी कसलोय आकार दिवपाक शकतात.

माँन तो पिठाचो गुळो थोडोवेळ कडेक काडून दवरलो. आतां ती खीर करपाक लागली. ती जेन्ना पुरयो लाटूंक बसतलीतेन्ना परतें येवपाचें आदिती आनी आरवान थारायलें.

माँ आनी पा आतां तयारेनरावलीं. माँन कायलींत तेल रकयलें आनी कायल स्टोवार दवरली. तिणें चिमटेंत इल्लेंशेंपीठ काडलें आनी त्या पिठाची पुरी लाटली.पा न पुरी गरम तेलांत सोडली. मिनटां भितर पुरी फुल्ली. हें कित्या खातीर जालें?

पुरयेक हांगा कितें जाता तें पळयात. पिठांत आशिल्ल्या ग्लुटेना खातीर लाटप शक्यजाता. इल्लेंशें पीठ घेवन जेन्ना लाट्टात, तेन्ना पुरयें भितर ग्लुटेनाचो एक पातळ थरतयार जाता.

पुरी जेन्ना तापिल्ल्यातेलांत सोडटात, तेन्ना गरम तेला खातीर तिची सकयली वट खूब तापता.

पीठ कालोवपा खातीर उदक वापरिल्लें, ती याद जाता?  उच्चतापमाना खातीर पुरयेंत आशिल्ल्या उदकाची वाफ जाता. हे वाफेंत खूब शक्त आसता आनी तीपुरयेंतल्या ग्लुटेनाचो थर वयर काडटा. आनी त्याच खातीर पुरी फुलता.

पुरयेची दुसरीय वट भांगरा कोराची जावची म्हूणपान आतां पुरी परतिली. ताणें पुरी कायलेंतल्यान भायर काडली आनी आयदनांत दवरली.

आतां आमी जेवपाच्या कांट्यान पुरयेक एक बुराक करुंया.

बुराकांतल्यान वाफ भायर सरता ती पळयली? म्हणचे फुलिल्ले पुरयेंत हवा आसना. भितर वाफ आसता. बरोबर, न्हय?

मागीर भेल - पुरी, बटाट - धंय - पुरी खातीर वापरतात त्यो पुरयो कित्याक फुलनात ?

ताचीं तीन कारणांआसुयेंतात:

पुरी सामकी पातळ लाटली जाल्यार, तिचे भितर जाय तितलें उदक आसना. त्या कारणा खातीर पुरी बरी फुलपाक जितलो दाब पडपाक जाय तितली वाफ तयार जायना.

केन्ना केन्ना पुरी लाटूनजातकच कांट्यान तिका बारीक बुराक करतात. मागीर जेन्ना पुरी तळटात तेन्ना तिचे भितरजी वाफ तयार जाता ती ह्या बुराकांतल्यान भायर सरता आनी पुरयेक फुलपाक दिना. अश्योसपाट पुरयो चड काळा खातीर वापरपाक मेळटात.

तशेंच जर उण्या तापमानाचेर पुरयो तळ्ळ्यो, जाल्यार वाफूय सवकास तयार जाता, वाफेचो दाबूय निर्माण जायना आनी पुरीय फुलना.

तुमकां आतां कळ्ळेंकांय पुरयो कित्याक फुलतात, आनी कांय पुरयो फुलनात कित्याक तें!

गंवाच्या पिठांतल्यानग्लुटेन काडपाचो प्रयोग

गंवाचें पीठ आनी उदककालोवन पीठ मळात. पीठ चड घट वा चड मोव जावचें न्हय म्हणून जाय तितलेंच उदक वापरात.

हातांच्या तळटांचेर नेटदिवन कांय मिनटां खातीर पीठ मळात. गरज पडल्यार तळटांक पीठ दसचें न्हय म्हूणइल्लेंशें तेल लायल्यार जाता. मळिल्लें पीठ धा मिनटां खातीर धांपून दवरात.

मागीर एक व्हडसो पडगो घेयात. तातूंत पीठ घालचे आदीं आनीक मातशें मळात.

पडग्यांतलो पिठाचो गुळो सामको बुडटलो इतलें उदकत्या पडग्यांत रकयात. तें उदक धवें जायसर पडग्यांतलें पीठ मळीत रावात. तें उदकभायर उडयात आनी परत तातूंत ताजें उदक रकयात.

हें अशें परतें परतें करीत रावात. जोमेरेनपडग्यांत उरिल्लो पिठाचो इल्लोसो गुळो मळ्ळ्या उपरांतूय उदक धवें जायना तोमेरेन.

हाचो अर्थ मळिल्ल्यापिठांतल्यान सगळें सत्व काडलें आनी फकत ग्लुटेन उरलें. कारण सत्व उदकांत विरगळटा पूण ग्लुटेन विरगळना.

ग्लुटेन आशिल्ल्या पिठाचो इल्लोसो कुडको घेयात. ताकातुमी रबर बँडा भशेन ताणूंक शकतात. तुमी तो ताणलो आनी परत सोडलो जाल्यार तो परतोआसलो तेच अवस्थेंत येता. हें ग्लुटेनांतली लवचीकताय दाखयता. तोपिठाचो कुडको सपाट पातळावपाक जाता. हें ताका सोपेपणान आकार दिवपाक मेळटा तेंदाखयता.

इतिहासांतली पुरीविशींची म्हायती

विज्ञानिकांच्या सांगण्याप्रमाण रानवटी गंव सुमार ११,००० वर्सां आदीं मध्य पूर्व देशांत पयलीं तयार जालो.

१२व्या शेंकड्यांत राजा सोमेश्वर हांणी बरयिल्लो संवसारांतलो पयलो विश्वकोश 'अभिलाशितर्थ चिंतामणी’ वा मनसोल्लास हाचे प्रमाण त्या वेळार पुरये भशेनच कितें तरी केल्लें, पूण तिका पहालिका म्हणटाले. म्हणचे पुरी ही उण्यांत उणें ८०० वर्सां पोरणी आसतली.

सिरियांतल्या दमास्कस हांगा केल्ल्या उत्खननांतगंव ९००० वर्सां फाटींय आशिल्लो असो दाखलो मेळ्ळा.  गंवाचे रोंपेरोंवपाक आनी कापणी करपाक तशेंच गंव दळपाक लागतात तीं आवतांय ते सुवातेरमेळ्ळ्यांत.

तुमी सोदून काडश्यात ?

ज्वारी, बाजरी वातांदळाच्या पिठाच्यो पुरयो करपाक जातात? कित्याक?

पुरये भायर, गंवाचें पीठवापरुन आनीक कितें करुं येता?

पिठांत खूब उदक घालेंजाल्यार कितें जाता?

तुमी जेन्ना मळिल्ल्यापिठाक हेर पद्दतीन भाजतात, जशें तंदुरांत भाजप वा तव्याचेर भाजप, तेन्ना कितेंजाता?

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Story Attribution:

This story:पुरी कित्याक फुलता?is translated byYuga Adarkar. The © for this translation lies with Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Based on Original story:'Why Does A Poori Puff Up?', byVarsha Joshi. © Pratham Books , 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.

Other Credits:

This book was first published on StoryWeaver, Pratham Books. The development of this book has been supported by Oracle Giving Initiative.

Illustration Attributions:

Cover page:Frying poori, girl smelling, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 2:Poori and curry, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 3:Man pumping air in to the cycle tube, girls blowing the balloons, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 4:Curries with poori, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 5:Girls holding hands, a girl laughing, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 6:Bird flying, girls holding hands, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 7:Wooden chapathi board and roller, oil and wheat mixture, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 8:Girl watching Pooris being Fried, Poori Ingredients, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 9:Girl smelling the poori, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 10:Chapati on the Board, bySonal Gupta© Sonal Gupta, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

The development of this book has been supported by Oracle Giving Initiative.

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Illustration Attributions:

Page 11:Girl eating, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 12:Wheat flour packet, wheat flour on the pan, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 14:Making dough using wheat flour and water, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 15:The scientist thinking, books, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Page 16:Girls with wheat grains, sac of wheat, bySonal Gupta© Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.Disclaimer:https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

The development of this book has been supported by Oracle Giving Initiative.

पुरी कित्याक फुलता? (Konkani)

चडश्या भारतीय घरांनी वाटकुळ्याच, मोट्याशाच पुरयांचो आस्पाव पक्वान्ना मदीं करतात. त्यो कित्याक फुलतात? ह्या साद्याश्या प्रस्ना फाटल्यान जायतें विज्ञान आसा.

This is a Level 3 book for children who are ready to read on their own.

Pratham Books goes digital to weave a whole new chapter in the realm of multilingual children's stories. Knitting together children, authors, illustrators and publishers. Folding in teachers, and translators. To create a rich fabric of openly licensed multilingual stories for the children of India and the world. Our unique online platform, StoryWeaver, is a playground where children, parents, teachers and librarians can get creative. Come, start weaving today, and help us get a book in every child's hand!