3

Wolof

Tànk-ndànk

2018

Ce travail est disponible sous la licence Creative Commons Attribution 4.0 IGO. Sous cette licence, il est accordé le droit de copier, de distribuer, de diffuser et d’adapter ce document y compris à des fins commerciales selon les conditions énoncées sur le site électronique suivant :

https://creativecommons.org/

Li téere bi ëumb

Keleŋ-Keleŋ ............................................................................. 15

Wegante ................................................................................. 27

Toppatoo ekool lu war la .......................................................... 39

Xéli guddi ................................................................................ 51

Yaay Golo dafa tawat ............................................................... 63

Keleŋ-Keleŋ, benn waay la woon bu yaramam neexul.

Dafay takk ay pot, ay sagar yu xonq aki jóolooli.

Suy dox, pot yi di dalante, naan keleŋ keleŋ.

Am na soxna su baax, su ko daan tibbal añ.

Keleŋ-Keleŋ

Su reggee, di wër ci koñ bi, di woy.

Xale yi topp ko, di ko seetaan ak a laaj.

Muy tontoo woy wu mu bëggoon.

Kariigan, kariigan, riggal xalaas, engiliis bum, engiliis jaraahee, sàppandëw, jàngleen.

Wax yooyu, la xale yépp daan woyal Keleŋ-Keleŋ.

Su guddi jotee, nga dégg potam yi ñuy Keleŋ keleŋi.

Du nelaw, dafay wër, mel ni kuy wattu koñ bi.

Maam Sagar moo ko daan may lekk ak yëre.

Manquante

Dafa daan digal xale yi ñu jox cër Keleŋ-Keleŋ

Maam Siidi naan : « Dee leen ko bàyyi mu noppalu ».

Maam Sagar naan : « Gone yi leegi dañu dëgër bopp ».

Xale ne ko : « Keleŋ Keleŋ dafa nuy jàngal ».

Manquante

Benn bés, mu réer,

kenn xamul fu mu nekk.

Xaley koñ ba wéet, di ko seet.

Ñu wër ba fekk ko mu tëdd di nelaw.

Gone yi ñëw, yee ko, ne ko mu jàngal leen.

Mu xool leen, ne : « Duma waxtaan ak yéen tey ».

Lan moo waral ngeen yàq samay nelaw ?

Xale ya ni cell, di ko seetaan.

Mu jóg ubbi menn mbuus.

Bi mu ubbee mbuus ma, mu génne ca meneen mbuus.

Génnewaat ca ay mbuus ba muy fukk.

Gone ya ne ŋàmm, waxatuñu, di seetaan la muy def.

Mu tëye fukkeelu mbuus ma fees dell ak dugub.

Ñu koy xool, mu dellu ginnaaw, xàqataay.

Bi mu nee ñokket jóg, xale ya nàlli, daw.

Mu ne : ndekete yóo, ragal ngeen, bu leen daw waay.

Xale yi dem ba sore, taxaw di ko séentu.

Keleŋ-Keleŋ reetaanaat

ba taqaaju, woy.

Ay picc wàcc, mu may leen dugub, ñu wër ko.

Bi ñu naawaatee, Keleŋ Keleŋ soppaliku nit ku rafet.

Waa koñ ba waaru, ñépp dar seen gémmiñ.

Ku nekk di ko saraxu,

bëgg mu ñëw sa kër.

Ñu toog ba yàgg, saxaar wër ko ba gisatuñu ko.

Saxaar sa deñ, Keleŋ Keleŋ ne mes ba tey jii.

Mbooloo ma tiit lool, lu ne ñu koy wax.

Maam Sagar ne : « Keleŋ-ko.nit ku baax la woon ».

Ca ëllëg sa, këram soppeeku kër gu yànj.

Loolu nekk lu yéeme ci ñépp.

Xel yi demaat ci ni xale yi daan toppe Keleŋ Keleŋ.

Leegi, gone ya dañuy toppatoo ñi seen xel neexul.

Fukki waxtu ak benn jot na, mooy sunu waxtu dallu.

Elewi ekool bi yépp a ngi ci ëtt bi.

Ñu ngiy dàqe, ñee di fo walla di waxtaan.

Ñeneen ñaa ngiy jënd ay kereem ak gerte-caaf.

Wegante

Ibra ak Marisa ci kalaas bu ndaw bi lañu bokk.

Ñu ngiy biiy ci seen buntu kalaas.

Ñu toog tuuti rekk, dégg ay yuuxu.

Ñépp dawsi ñëw, wër leen.

Marisa di jooy, di yuuxu.

Bët yi xonq coyy, bopp bi taq ripp ak suuf.

Jàngalekat bi aye wattu ayu-bés bii, Muse Ture la.

Mu waaxusi, ñëw laajte lu xew.

Xale yi ne ko Ibra ak Marisa ñooy xuloo.

Dañu doon xasante itam.

Muse Ture laaj leen lu leen boole.

Marisa ne : « Danu doon biiy.

Leegi ma gañe, Ibra ne duma jox samay biiy. Ma jél ko ci moom rekk,

mu bëmax ma ».

Muse Ture ne : Ibra, lu tax nga

def loolu ?

Ibra sëggal boppam, waxul dara.

Ba mu yàgg tuuti, mu tontu.

Moo ma wax ay wax yu rafetul,

moo ma xas.

Muse bi ne ko : « Buleen gaañante, lii po rekk la ».

Boo dee fo, mën nga am ndam, mën nga lajj.

Wànte ku ñàkk, dafa ko war a nangu.

Nga xam ne beneen yoon, mën nga am ndam.

Ayca, Ibra joxal loxo Faatu.

Nga wax ko nag mu baal la.

Faatu tontul Ibra, ne ko baal naa la.

Ibra jox loxo Faatu, ne ko baal ma.

Faatu ne ko : Baal ma man temit.

Dootu ma la xasati ».

Ñu daldi lëngoo ñoom ñaar.

Muse Ture fàtteli xale yi doon seetaan ne leen : Kenn warul a jaay sa moroom doole.

Saaga itam baaxul, du lu rafet.

Dangeen war a muñalante, di baalante.

Kenn bañ a tooñ sa moroom.

Jiital dënn ak jaay doole amul njariñ.

Bu ngeen dee fo, ku ñàkk na ko nangu.

Na xaar beneen yoon, jéemaat ba am ndam.

Soo yaroo, yëram sa moroom, baax, ñépp bëgg la.

Sunu muse nee na nu, ekool ñépp a ko moom.

Ni nuy toppatoo sunu yaram, lanu ko war a sàmme.

Ni nuy toppatoo sunu yére,

lanu ko war a fonke.

Noonu lanu war a toppatoo ekool bi mu set.

Toppatoo ekool lu war la.

Ku nekk ci nun, na ko def mbiru boppam.

Sàmm ko ni nuy sàmmee sunu alal.

Nanu bale fépp fu tilim nekk.

Nanu setal ci biir, ci biti, ci wet yi.

Nanu dajale mbalit mi,

tuur ko ci pubel bi.

Bunu jëkkante, buuxante, bëmaxante ak a xëccoo.

Danuy xaaj elew yi ñeenti pàcc.

Jigeen ñi ak góor ñi na ñépp jàpp ci liggeey bi.

Bu kenn toog, na ñépp yëngu.

Pàcc bu jëkk bi mooy dugg ci kalaas yi.

War na fomp siis yi, taabal yi ak biro yi.

Na miir yi leer, dëru kalaas yi set.

Na wis, door a bale, kon pënd du jóg.

Fépp fu am lënd, na ko dindi.

Fu mbóot làqu, na ko fa jële.

Bëgguma gis benn gunoor bu bon ci ekool bi.

Ñaareelu pàcc bi mooy raxas wanag yi.

Na yóbbaale siwo ndox, odasawel ak fobeerekaay.

Nanuy sol gaŋ, di moytu laal lépp lu am poson.

Nanuy farlu ci yor jumtukaay yi war su nuy setal.

Ñetteelu pàcc bi mooy wàññi garab yu sëq yi.

Fu ñax nekk, na ko dajale, tonni, tuuri mbalit.

Nanu téye ndànk daggukaay yi ba duñu ci gaañu.

Ñeenteelu pàcc bi mooy toppatoo ëttu ekool bi.

Nanu bale fépp, dugg ci ruq yi, génne tilim ji.

Nu tànn mbalit mi, boole yi war a ànd.

Nanu gas kàmbu nëbal, defar fa sunu tosu tool.

Bu ko defee, ekool bi dina set wecc.

Elew yi duñu fa jële feebar, te dinañu wér péŋŋ.

Ñi fay jàngale dinañu gën a sawar.

Njàng mi dina gën a mokk, mokk rumbux.

Waajur yi dinañu bég lool, am yaakaar.

Ku nekk dina fa bëgg a dugal doomaam.

Nekk ci ekool bi dina gën a neex.

Ekool bi dina am ndam ci joŋante yi.

Dina doon royukaayu yeneen ekool yi ci dëkk bi yépp.

Maam Lëg sama maam, mooy sama baayu baay.

Dafa màgget ba kawaram jépp weex tàll, muy doxe bant.

Su téyee bantam, ndànk lay dox, mel ni kàkkatar.

Dafay yékkati tànk, yoot,

ne tekk teg, yékkatiwaat tànk.

Xéli guddi

Maam Lëg, sama xarit la, dafay waxtaan ak man.

Wax na ma : « maa ka

dañoon-kumpa ».

Ma réer, laaj ko : Maam lan mooy deñ-kumpa?

Mu ne : « ku dañ-kumpa dafay bëgg a xam lépp ».

Mu yokkal ma ca : « Wànte dama mas a am yar.

Li ko waral, maam moo ma yar yar bu baax.

Nee na : Gone, bu loxoom setee,

mu bokk ak mag.

Yaru moo taxoon mag ñi fonk ma ».

Ma ne ko : « Maam, booba ñaata at nga amoon ? »

Mu ree, ni ma :

leegi nga dañ-kumpa de.

Daadi ma ne : ci juroom benni at laa tollu woon.

Mu noppi ba mu yàgg, mu ne :

yaru, mooy lépp.

Ma jaaxle ni ko : « Xamuma dara ci li nga wax ».

Sama maam xaddamtiku ne : « Dinaa la nettali lu lay gindi ».

Ma ne ko : « Maam, gën naa réer ».

Mu ne ma : « Dinaa la won yoon, ba nga gindiku ».

Sama maam, ku bëggoon guro la, dafa ko daan joos.

Mu daldi jël ŋàddu guru, génne joosoom.

Dafa joos mëq, joosaat mëq, noyyiwaat, ne : « Leegi nag, déglul ».

Noona, ma firi samay nopp, di ko déglu.

45

Mu wax ne : « sama maam ju jigeen a ma yar ».

Guddi gu jotaan, mu léebal ma, ci ëtt bi.

Kuraŋ amul woon, jant ak weer ñoo daan leeral.

Booba, taw bare na, àll yi lëndëm, bare ay rab.

Ma waroon a tukki, te bëccëg lañu ko daan def.

Dama mas a jàllale dex màggetum Kooba mu silmaxa.

Xolam sedd, mu ne : « Doom, sooy tukki guddi, yóbbaaleel gejj ».

Ma fàttaliku waxi Kooba, daldi wut gejj def ci mbuus.

May dox ci guddi gi ba yàgg,

dégg jooyi bukki.

Ma waaxu, bukki yi waaxu, ma daw, ñu daw.

Sama xel dem ci gejj yi, ma sànni leen wenn.

Bukki ya di xëccoo gejj wa,

ma gën a daw.

Ba ñu noppee ca xëccoo ba, ñu daw toppaat ma.

Ma génnewaat weneen gejj sànneeti leen ko, ñu jëkkante ko.

Ma toppoo ko noonu, ba dugg ci benn dëkk.

Ma yuuxu ca kow,

nit ñi génn dàq leen.

Jox cér mag moo waral ma rëcc ci bukki yi.

Xéli guddi yooyu, rabi àll yépp yëg nañu ko.

Waaye, kenn ñaawalu ma, ndax Kooba waxoon na ak ñoom.

Tey, su ci sama xel delloo, damay sant Maam Kooba.

Xale su bëggee gudd fan, dafay won mag ñi yar.

Waru leen a ñàkke kersa benn yoon.

Mag dina sóonu, gis lu gone gu taxaw gisul.

Yaru war na gone ak mag.

Yaay Golo dafa yeewu, bëgg wàcc lal bi, mënu ko.

Jël na ay loxoom, dar boppam ndax dafay metti lool.

Lan moo ko jot ba mu tëdd sonn nii ?

Yaramam dafa tàng, mu ngi ñaq, di woccu.

Yaay Golo dafa tawat

Golo jël morso ak ndoxum saabu fobeere tilim ji.

Baay Golo nguufaan na ko, yëkkati ko, génne ko.

Wut nañu oto, yéegal ci Yaay Golo mu toog.

Bi nu yeggee opitaal,

ñu toogal ko ci ab baŋ.

Opitaal baa ngi fees dell ak ay mala yu feebar.

Golo, baayam ak rakkam ñu ngi taxaw jaaxle.

Doktoor Lëg dugal na Yaay Golo ci biro bi.

Mu tëral ko ci lal bu ndaw,

war ko seet.

Doktoor sol na yëre yu weex

te set wecc.

Yaay Golo summi na yëreem, doktoor bi di ko seet.

Jël na ab raakool, def ko ci ay noppam.

Mu xool làmmiñam, seet ay bëtam.

Mu laal dënnam, bës ko,

déglu xol bi.

Mu ne yaramu Yaay Golo amul ay ferñeent yu bare.

Yaay war na lekk yàpp bu baax ak ay lujum.

Doktoor bind na këyit, def ci garab yi muy fajoo.

Am na ci ay doom yu mu war a naan.

War na naan itam ndoxi ferñeent.

Mu jox këyit Golo gu ndaw mu jëndi ko farmasi.

Golo gu ndaw waaxu na wuti garab yi.

Yaay Golo dellusi na ci kër gi, ñu tëral ko.

Doomam ju jigeen may ko ndox, mu naam ay garabam.

Yaay Golo mu ngi nelaw, ñu muur ko ab sér.

Su tëddee feebar, kan moo koy wuutu ci togg gi ?

Xanaa rakkam Fari Golo.

Suba teel Baay Golo duggi màrse.

Bi mu egsee, yebbi ndugg mi, jox Fari Golo.

Fari Golo tàmbalee togg añ bu saf sàpp.

Yaay Golo lekk ci ba ñaq tooy xipp.

Leegi, yaram waa ngi sedd te woccootul benn yoon.

Ca ëllëg sa, naan na garab yépp,

am na kàttan.

Jóg na sangu, solu, ndékki,

doxantu ci biir kër gi.

Ab diir, mu ne layy, ne ñoloŋ ci senjeñ gi.

Ginnaaw bi, mu wàcc, tëdd, di noppalu.

Su ëllëgee, dina gën a tane.

Kër Golo xumbaat, neexaat, coow li ne kurr.