Seereer

Ndang o ndang

3

2018

Ce travail est disponible sous la licence Creative Commons Attribution 4.0 IGO. Sous cette licence, il est accordé le droit de copier, de distribuer, de diffuser et d’adapter ce document y compris à des fins commerciales selon les conditions énoncées sur le site électronique suivant :

https://creativecommons.org/

ƭ aap Cangel

Mooniin boo o Ndoli ................................................................. 4

Na gaar faa ............................................................................. 12

A mol no ƥaaɓaan ke ................................................................ 20

Aysa kaa retaa wakaas ............................................................. 28

Parke Aan (no ƥaaɓaan ke) ....................................................... 36

Moon kaa waajoogu o ñaaƴik ndax ta ɗeetik fogum.

Ta ɓiiɓ teel, a hum a sareet.

A jangoox ndax ta teel o jeg o oto.

Mooniin boo o n doli

O faam ole a ƴufaa boo ndeer a ƭat ale.

A pano le na sareet ale a loktoox.

Moon a fudoox ten fo yoonum.

Da ndef na cagand boo ta jag.

Da ƭaay, a suur a ƭat den, a ndetaa.

Boo ndeer, o faam ole a gooknoox.

Da mbokit teg ne, a yoɗ a balaŋkaar ale.

Da njeem o yoɗ o faam ole boo ta geenoox.

Ndaa o faam ole a ɓoof o mbiñ o leng.

Da ƈook o Ɓox fo Naak da mbaafaa.

Da nqooy a den ndax da ndimle a den.

Da ngar a meeɓin boo ta inoox.

Da ƥaat o ngumin, a ndeef a ƭat ale ñaaƴaa.

Ye da ƈookaa gaaraas faa, a pano

le a puc.

Moon a kaf saakum, a waas maaga o ƥeem.

A ñaaƴaa, a ñaaƴaa baa fadiid gaaraas.

Ta geenoox a laamtaa o oto le naa retaa Mooniin.

Ta wiƈaqiloox, a gaꞌa Ndol ta saq saak.

Moon a simnin, a laamtin me ta retaa.

Ndol a layin ee kaam retaa o Ndoli.

- Wo de in mbogu ƭat ndaa oto le kaa may.

Da ƥakoox no miir, a cungaa oto le naa garkaa.

Maaga ndefu boo a put a mbaaf.

Teen o oto a fadiidu, a geenoox a cungaa.

Da ndok a moof, ƥaaɓaan ke ngaraa lengoo-leng.

Ye ceeƈ ne a yaaraa, ta sogaa o may.

O oto le heƥand, a ƴufaa, a ƴufaa baa miñ.

Mbaal a laamtaa a paas ake no kilyaan ke no oto le.

Ndol a naƥnoox too gaꞌee tus, ta jokit saak ne.

Ndol ee, Moon o seqangaa o rabdanaam boo i mbad.

Moon a rabid, da mbad o Ndoli Ndol a fudoox.

Moon a suur, a fudookaa Mooniin, a wetandoox a Ndol.

Ta wiƈaqiloox, a gaꞌ o oto laa retaa kureereŋ.

A saxaar ake ndetaa, wene a mbadiidaa na gaar fee.

Oxuu refna a jigid baa fadik no koƭu.

Oleng waagee o nan yaam xa qiin motoor.

Na gaar faa

Muus fa ƴoox a mbaaj a tet no saax goƭu.

A mbadiid na gaar faa, a njik a tiket.

A moof, a cungaa waxtu fee ta retkaa.

Da ndokaa, a sutwaa, a mbaaƭaa kaa da njikna.

Da soƥ oxaa naa jikwaa puuru fa soos.

Da njik, a moof a ñaamaa, a njeetaayaa.

Boo o feep olaa a jib, fop a njof no wagoŋ ke.

ƴoox a lim a den boo da mbod xa wagoŋ xarɓaxay fo ƥetik.

Ta ref kaa jigidna lool fo moofir mosu ke ta yoonitna

Xa wagoŋ axe naa ƥ ekeel bagaas ke mbaru cinj alaa.

Fambe a feep, a lalit ee saxaar ale waaga ret.

Ta he ƥ and a ñaaƴtaa a cinj o ndang o ndang.

Ye saxaar ale sutooxna baa doonoox na ƭat ale.

Muus a rop o ƭaan me ta moofna, a yoor xoox.

A moof baa xij too jegee oxaa ta jeetaayitna.

Ta widaa kam xa wagoŋ axe, a fuudaa.

A foolangaa mene, a dalik maana.

Taa rok no saak ƴoox a woropan

boo ta puc.

Ta sutooxit yoora, a ɓeer ndeer a baŋ ake.

A ƴufaa baa fad na wagoŋ fee ta refꞌina.

Ta soƥ begax ne a daknoox.

Ta xooyaa Muus ndax ta wetanin.

Muus a ref kam a ɗaanaa baa xilaa.

Ta geenoox a sendaa ndik o leng a gaꞌin.

Na waxtu fa yaaga ɓox a gaꞌa mbuusum a yuul.

Ke ta jikꞌina fop a yuuraa, a samaa.

Ta and ee kene a piꞌ ƴoox a refu.

Ta inoox a waaƭan kam a saxaar ale.

Ye ta ƴookaa ɓox, ta soƥ Muus a wetaa.

ƴoox a fool a lakook yoora bang ale.

Muus yeegee ke na xewaa, ta gaꞌ ɓox a ƴufiidaa.

Muus yeegee bo, ɓox a ɓooƭan ta fool a sipoox.

Na neene ɓox a daabaa Muus, Muus a daabaa ƴoox.

Ƥaaɓaan ke kaa ñoowoogu no saax felu laa neꞌeena Yaamaan.

Oxuu refna fo ƥasilum kam mbind of.

Fop a yooɓ, oxuu refna a sawar na saate fee.

A mol no ƥ aaɓaan ke

Den fop da yoon a mbiyaa leng, a layaa leng.

Saate fee a roof, xa caaƈ axe a ŋasaa.

Muu refoona o nanaa coow le.

No yeng o leng, saate fee fop a ƭaanaa.

Ta jeg o dox olaa widna saate fee.

Fop doxu yaam nqeñ mayu ne ta yoonitna.

Oleng jegee o daaw o sut tig no tok ke.

Tok ke fop a ndox, boo tus yoqatee.

A keƥ ake sax kaa ndox baa mbag.

Ye roog a feedna, fop a njaaxiɗ.

Den fop da nqetik yoora sooƥ maak naa.

Refna na ƭat ale yaa retaa o Njaja.

Jogoy o yaal saate a layee, in fop ngaꞌandooru ke jegna.

Fat i muñoyo, too nqalaat ne i mbiꞌkaa.

Keene taxu um xooyit mene.

Faasaax ee oleng waagatee ñoow mene, lanq ke kaa sooy.

Jeɓel a lay ee, cungaamo boo um widik boo gar.

Ta yaar a yooroox a koƥ ake fop a nomtooxiid.

A jangtoox o yaal saate ke ta gaꞌna.

Na koƥ a koƭu laa Gañiil, maa jagna o genand.

Da ndeepatir a molik a njofaa Gañiil.

Da yong o ñaaaƴaa bo njeeƈ naa a mud.

Xa caaƈ axe fop a nqij, wene mbaxooxel, waana ƭaanaa.

Da ñootnoox yoora ndaxar maak, a mbaaƭik xa cuuƭ.

Da keƥand ngañ maak, da moof a nimaa, wene a ƭaanaa.

Ye roog a feedna, maak we mbaaƭik ñaamel no taxar ke.

Wene ndet na mbeel alaa a ƈeewik foofi kaa yereena.

Da ndeefatin a ƭat ale a ñaaaƴaa boo o yaar da mbad.

Mbes ke a ndok kam a koƥ ale.

A godik a todook akaa njalteena tok ke.

Da njal tok ke fop na saate fee.

Xa qol axe njangandel, fop a ndef no calel.

Taamaala faana a weeccel, o ñoow

o fel a ropel.

Saax le ƭaay, o ñoow o fel a

nomtooxiid.

Ye lekol ke a mbegna boo xa caaƈ axe ñootnooxaa.

Coow le may no pind ke, da ƈufaa o saxoo-saax.

Oleng waagatee o nan, da ŋasaa a ƈufaa ndekraa.

Aysa kaa retaa wakaas

Pind ke a yungatoox apaax.

Xa caaƈ xa tew axe a ndimle’aa yaay den.

Na tet marse, wene no paaw ke, na laxad.

Na waxtu faaga Aysa a ret maa yoonum.

A layik a den ee kaa retaa wakaas Dakaar.

Oxuu refna a layaa me o retkaa.

Aysa o xe dapaa ñiraxum ke, a leemaa.

Yaꞌum a paaseꞌanin yoq ke.

Saak ne dapel a ɗiisel baa jag.

Da ndoon teen ñaal ƭik faapum a lultiid paas.

Ta asoox mbind ne fo gentand we.

No feedaand olaa, yaꞌum a yoonin no oreer olaa.

Ta fad gaaraas, a soƥ ma waa ta fogitna kalaas.

Da simnir a ndop jeetaay.

Da nqot a palaas, a matir baa mbaag o njeetaayaa.

Yaay ke fo maag we mbeltiidna a ngeenoox.

Wene layaa fo sofoor fee, waana fo aparanti le.

No kaa jofna no bagaas fo ƥisnit ke.

Ye baxtu ɓetuu tadik a mbadaa.

O aparanti le a hiɓ bagaas ke fop.

Sofoor fee a heƥand o oto le a sumnan.

Fop a ŋaay baa moof, aparanti laa weg.

O oto laa retaa, baajur kaa yoꞌnaa xa ƥay.

Xa caaƈ axaa a yoꞌnaa xa ƥay.

O oto le a ƴufaa a faafaa caate ke.

Xa caaƈ axe a sawar a njeetaayaa a ndefit betandax.

Muu oto le geenooxna da njik tig.

Yoq we a ƭaanaa kam o oto le.

Wene a mbaslaa a miireel.

Ye baxtu ƭik a mbadaa, oto le fadiidaa gaaraas.

Oxuu refna gaꞌoxe naa xotan da nqot saak kaa.

Aysa rok o taksi a yoon fa faapum.

Da mbadiid, fop a ƈufiid a laxaswin a siman.

Baabakar fa Aysa kaa ngar wakaas

me na faap den.

Da lay a faap den me da mbugna o ndet.

Faap fee lay a den ee nanaam ke nu layna.

Parke Aan (no ƥ aaɓaan ke)

No kom fugaaw, faap fee xooy a den.

Da ndet a ƥogook, a ndokoox ñirax den.

A ndok o taksi, a ndet na park Aan.

Da mbudoox o taksi le, a ƈook xa caaƈ.

Rang le na xa caaƈ axe a ref o saax.

Maak we itam a mbar o saax.

Xa caaƈ axe ndabid xa terem 30 a tiket ale.

Maak we a ndabid xa terem 100 a tiket ale.

Baabakar, Aysa fa faap den a ndabid xa terem 160.

Da ndok a mberit no panoox ke.

Wene kam foofi le a nandtaa waa naa ƭaanaa.

Wene ndef took no saax ole na mbeel ale.

Baabakar fa Aysa a ndeepatir a mbuudaa kanaara ke.

Da mbaaf a ƭeetik a koy ake naa. mbecaa.

Maaga xa caaƈ axe moƴu mayaa, wene ƭongaa den puuru.

Da mbaaf a ƭeetik a tokoo mooniin me da moofna.

Ta jeg oxaa naa widaa kam fee.

Leek-leek ta ŋooñaa xa kiiƈ xa ƥor axe.

Faapa jogoy, fa kidum a yeek a geenoox.

A ɗeetaa o mbiñ o leng, buƈ ke suman.

Xa caaƈ axe saɗee o matiid paam giryaas fee.

Naak a koƥ ale, fo magnelum fa xa canum axe.

A ɗeetaa muu refna, a yoꞌnaa cer ke.

Yaam buƈ ke ndongna tookum.

O fadangaa me tiiƭ ke ngeekeena.

Xa caaƈ axe kaa sawaraa lool.

A nuukuur, a seku, xa ciisiis, fo lakas…

I mbalakit no keeleem ke, caf ke fo paafaal ke.

Baabakar fa Aysa a sawar a mboolwaa.

Da ngeenoox no giryaas ke a ƭeetaa ƥaaɓaan maak keene.

Da sutoox park ne, ndet qal alaa mbaaƭik o taksi.

Oxuu refna a layaa o yoonum ke ta gaꞌna.

No mbind naa koy, da mbetandwaa nen waa ndoonna tele.