Seereer

Ndang o ndang

4

2018

Ce travail est disponible sous la licence Creative Commons Attribution 4.0 IGO. Sous cette licence, il est accordé le droit de copier, de distribuer, de diffuser et d’adapter ce document y compris à des fins commerciales selon les conditions énoncées sur le site électronique suivant :

https://creativecommons.org/

Ƭ aap Cangel

Kom naa no ñek kaa ............................................................... 4

Yaa Diib koor a ƴufa ñek kaa .................................................. 20

Niiw o daraapoo saaxof .......................................................... 36

O elew o jaɓu a cang ............................................................... 52

O ɓook ole ............................................................................... 67

Senegaal kaa mayooɗ a cir akaa naa nqijlaa wiin we.

Kaaga taxu boo, ngir fegoox a cir akeene, maat ne ñekaa wiin we.

O yeng ole famb le paar a nanoox, mboƥ ne a nangilook.

Ye da ngarna, a lay ee : fat fop a ñekook ardaba

Kom naa no ñek kaa

Maakaan fa Timaag a laamit a maam den ke refna ñek.

Maam a lay ee, no fiic olaa yipeena foofi laa jegna teex, a dibeel o kiin.

Maakaan a layin ee : layiro ke ta refna, ne ta fiꞌteel layo.

Maamun a layin ee : mi keene andum teen, reti maa faapof.

Maakaan fa Timaag a ngar na faap den, fo laamit den.

Makaan: - Baab xar refu ñek?

Timaag a doonin: - xa taxu ta fiꞌeel?

Maakaan a lay ee : - ndax ne Maam a laytuuna a fiꞌteel?

Baab Jegaan a eetit o jook-a-njal mboƥ ne.

A lay ee : - ke nu laamitna, cegu o njiriñ oo.

Ñek kaa saxnaa o wod-fo-ɓaal, boo a cir a mayu maafkiran.

Kaa gayaa o kiim na cir a qaaxaɓ ake naa mbidaa.

Ne ta fiꞌteel koy refu ne maam nuun a layna.

Ndaa koy ba nu ndiid; kuu jiktanoona o wod, a hupaan.

Maakaan fa Timaag a njal soo a inoox a ndet a ŋasik.

Ñaal ke suuraa, ardaba a matiidaa, fop a mbaajaa

Xaye refu ñek ke, baye fee a leelel baa xool.

A pamb ake a mbakaa, wiin we o we ngaraa,

ɓaatne, riir le na xa oto xe a nanoox. Ngoor ke naa ngaraa.

Ye Suuperefe a fudooxna, doktoor ke iit a mbudoox.

Yaaga, Saasaax fee, Meer fee, den fop o we moof a cungaa.

Soo koy genar we a mbudoox, a eet o njoktoor kam den.

Maaga ke naa fiꞌkeel fo ne ta fiꞌitkeel a nqoolante,

Ye da mbadiidna, a pamb ake moƴo mbakaa, rew we ngimaa, a mboxaa.

Ye da moofna baa ƈut, Saasaax eetu jang o ñuxur ole.

Ta jook fop a njal, a laqan genar we simin fo ngidim.

Ye ta layna baa ƴut, wiin we mbox, soo Meer a inoox,

A pamb ake a mbak, rew fo goor a ndok no lang ole.

Meer, yaa ta siminna baa ƴut, a gidim maat ne.

O ngidim onqe a jof na keen a mosu le saxna.

Kaaga a moƴ o gaꞌnoox yaa fa qetax a cir aqaaxaɓ ake.

A pamb ake a ƥaatin o mbak boo ta fad me ta moofꞌina.

Ye ta moofna, Paar a jang a perngel ale, a wuuq.

Ye ta widna o lang ole, a sag no kelfa kaa.

Ta fak tuus, soo a neꞌ gon no xe naa rokiidaa : Suuperefe,

Giigim waa naƭtoox, a yoɗ a kim alaa Yaande Kodu Seen.

Oleng waagatee dam xooxof, tiga jegatee damanam payes.

Ye fop a mbecna baa naang suuy, Suuperefe a inoox.

A lay ee : ye gidimuma a Roog fo Tuleerum, mexe simaa nuun.

- Mbuud ne fela, wiin we a maya, ta lalit a keen nuun.

- Mosiim o gaꞌ o xooy o jaaɓte nene.

- Andyo ee Yaal Saax le a jega o ɗaay na nuun.

- Mbanuu ta xooyitna, oleng naangee yoqaa. Kaaga cagu o.

- Too it koy, a jara layel bo fop andtin neene.

Ta lay a den ke jofna na cir a qaaxaɓ ake fo o wod-fo-ɓaal.

Ye keene faafna, ta lay no njiriñ ñek fo ndoofeen.

Ye jeetay fee a fagna, ñek ke a ndopel.

Dogtoor ke a ngeenoox, goor fo rew a mbi ’ o lox.

O ñeeñek a garit o ñamaak, o leng oxe a geenoor o janoon.

Oxuu joonna o jeg leng na ñamaak, lakas na canoon.

Maak we a ŋeemooxaa, xa teɓ axe loolaa.

Dogtoor a fortangaa fo ligit yipe alkoon, a dalfo room ñekir ke.

Maakaan a fadiida na dogtoor fee, a dalfo cooxit xa ƥayum.

Ye ta roomeena, ɓiicee sax koy, oxene refu jambaar.

Ta suuraa rek, Timaag a fadiidaa no ñeeñek we.

Ya ta fadiidna, a coox a den xa ƥayum da ndoom.

A ñekax ale fag, saate fee fop a ƥeera no ñeeñek we.

Saasaax fa Meer fee andoona ee meen a yongu, a ngidmir.

Gawul we mbakoogna a mboktel soo a nqaad.

Timaag fa Maakaan soom yoqatu o mbiñ onqe.

Ye ñeeñek we a nqaadna, Diibkoor a sogu feeñ.

A soƥa fop a ƭeetlooxa ee, garee no ñekand olaa.

Faapum fa yaayum a ƭeetaan maam muu refna, ndaa oleng gaꞌiran.

Ye ta feeñna, fop a mbug o and me ta reeƭna.

Yaa Diib koor a ƴufa ñek kaa

Ye faap fee a xufuuna, a laamtin me ta reeƭna, ta diid.

- Diib mam reeƭo ye wiin we a ñekooxaa ?

Diib ee : - Kaam ñiitookꞌu na mbeel Maam, soo ɓeer a Mbeel Felu

Faap : - A ñiitax soom boo a mbeel Maam ?

Faap : - Diib layaam ndigil ! mam reeƭo ?

Naaga koy Diib a sog o lay ee, kaa ta ɗasꞌu ɗuga njong maamum.

Ndax jegaa jom? gendof fop a ñekook o ƴufaa ɗasaa.

Fat koy o and ee kuu soƥoonga teen, wo fiꞌun xooxof.

O nan oleene a wid saate fee, Diib

a bet fop.

No ekol ne ta jangtaa, fop a njeeran.

Muse fee a fiꞌ njoktoor no ñek fo o njiriñum.

Ye njoktoor ne ƴutna, Diib koor a sog o diid no xooxum.

Tige faafa, coow le a giim boo fop a ndef no lakas.

Kirand leng rek, Diibkoor a gat ekol fo xoox ɗom.

Ñaal ƭik keꞌi, ñaamee, yeree, ndax a oqotooxaa a iinaa.

Ceeƈ ne naanga mudaa daal jegkatee jam, cer ke sum jip.

Kirand nuu refna koy ta ɓisel na Maam Ngoor, ta moosanin.

Ndaa yoo a moos ake taxee ta wod. Neene ta ret dispeñseer.

Na dispẽnseer faa, da soƥ maaga o lox o jigdu.

Yaaga, Diib a milngiƈwaa fa den rek.

Ye dogtoor fee gaꞌna keene, a laya den da atin irsaas.

Ye ta fadiidna irsaas, da mbondnin no njong, a ƭeetin.

Soo dogtoor fee a lay ee, kaa o goor ole a ɓookel.

Ta bindanel ordonaas a xaƴel a xaad.

Ye ta fadaa no mbind naa fo yaa oqotax ke songan lengoo.

Oqotax ke a ƭom bo da ndet opitaal faa moƴna mat.

Ye doktoor fee ɗeetuuna, a lay ee, oxene o nqoloƈaan damun.

Naaga, Timaag fa Maakaan a mbadiidaa, yaam a and ke damna Diib.

Maakaan a laamit a doktoor fee :

- Xar refu o nqoloƈaan ?

Timaag a matiid a yeŋnoox ndax ta nan ke naa laykeel.

Dogtoor a lay ee : o nqloƈaan kaa oqotnooraa, too leeleek o wasil.

Cer ke kaa ngelko sumaa, a kidof a yaxgaa.

Ndaa koy, ñek o nqoloƈaan a jega. Ten naa xetoorteel jir le.

O ñekooxangaa, jir le a songangaang maafkirang.

Keene taxu boo rend, maat ne a at ñek ke no caate ke.

Oxuu andoona yee ñekooxiro, baa damoonga, xan a ɗom.

Diib-Koor, no we ñekꞌaandeena a fogu. Yaa fo ñek kaa, kaa ɗasꞌu.

Maakaan a laamtaa : - ñak o ñeku atun kene ?

Doktoor fee : - Iyoo moos, too koy jir xaaxaɓ oo.

- Oxuu ñekooxeerna too matan waagaa daawkaa teen o mosangee daaw.

Doktoor : - Maakaan, laamtof neene a jega njiriñ tigi.

- O daawangaa jir le, cerof a njala ƥonax.

- Jir le a garatangaa, ƥonax kaaga cer ke a ndaxtan.

Ye dogtoor fee a xoolandaa keene fop, Diib oxe iinaa rek.

Yaꞌum me ta moofna, oxe diid no ƭomel ole.

Ten fo xooxum kaa ta loola rek, ñaal fo yeng.

A yiifaa o ƥeem o ndew onqene wondooxna a cungaa Roog.

Xaye, ye mbeet ne a xoolna, Maakaan fa Timaag a ndakooxiid.

O jaf den refaxinu o ɗeetiid ne Diib a fiꞌna.

No keene, kam den a dala jaf lene, yaam diib o xe joktooreel.

Kam jeetaay fee, Diib a lay ee : ngoƭyo meene, ndikum xaɓ a nuun.

Timaag a layin ee : - waagiro xaɓ a in, kaa i ñekoox boo ƈut.

Diib :- Koo bug o lay ee, ñak o ñeku taxu um jir ?

- Ndigil moƴu maa Roog, ndaa mosiim o and o njiriñ ñek.

- Kene refu o mbaƈal, ƴufaa saaman, soo yen na baloor.

Na cir a mayu, maat ne a geenna pexey pegoor.

Ndaa yoo, fat ta soƥ wiin we mbiyee nen a Diib-Koor.

O Wod no fop oo, kaa citaa jam no ƥasil.

Kaaga fo kendum taxu boo ñek a ngaratangaa, baa oleng a yoq.

Senegaal, saax jegu xooxum a refu, yaaga fa ndiiki a miña.

Teendeer ke, peresidaa nahik a seqa saax le :

Sedar Seeŋoor, Abdu Juuf, Ablaay Wad fa Maki Sal.

Nen a saax ake njegna a qooq den, Senegaal a jega o daraapo.

Niiw o daraapoo saaxof

A jega daraapo, fak gime fo kañoor.

Na Sedar Seeŋoor koy keene fop a yuuɓte.

O daraapo leene naa laltaa a keen Senegaal mam muu ta refna.

Ta far no njom ne, no mboƭtoor ne, na cang ale…

No ndaƭatir na kaat a kaa, xaye, Timaag fa Maakaan a mbuudik.

No ƴufand ole, wiin we may boo mbaagee o ngaꞌ.

Naaga, da nqeɗ o koor o leng boo da suur mbaamir naa.

Yaa koorooxaa a ciꞌna den, da ndefat mbaamir.

O we ngooknoox a mbaajaa a kaat.

Oxuu refna a ɗeetaa no mbaamirum.

Da cungaa o feep ale a jib.

Den fop a naang tek a nannooxaa.

Me da ngeenooxna, owe jasnoora fo we naa ƈufaa.

Ngoor ke o we yisa nen keeleemb, a cungaa o fiip ole.

Yaa fiip olaa jibna, ngoor kaa a mbes pis kursu.

No ngakand naa, Sebaan Njaay fee eetna a yoɗ xa ƥay.

Fop a sawar a mboxaa.

oxuu refna a foolwaa.

wene a mbuuqaa apaax.

boo muu fodoona o nanaa den.

Xa buuq axe a mbi ’ naan xa qeel molaan : Senegaal ! Senegaal !

No rew we, Njinde faru mbaamir, no hakand olaa, ta andoor mayu.

Oleng waagatee dam xooxoof, Timaag fa Maakaan a mboolaa sipooxaa rek.

Njide oxe hulooxa o daraapo le, a widaa o ƴufand ole.

Maakaan fa Timaag, ye da nqaadaa, oxuu refna a fakooxaa.

Maakaan : - Ke moƴaxama fel refu ne Njinde daɗitna den.

Timaag : - Ke moƴaxama fel refu yaa oxe daɗna foonaa o daraapo le

Maakaan :- ndikee ɗeetlooxaa keene, jegee naa ta felteerna.

Took kaaga, da cooxin o daraapo le Senegal, ta hulooxin.

Ke ta hulooxuuna fop, oxe ƴufaa, fop a mboxaa.

Ndaa ke Maakaan a ɗeetlooxna, oleng neꞌee gon Sebaan Njaay.

Senegaal rek o nanaa, xa taraapo xe a mboy-mboynataa.

Daduk we ndaɗa no rew we nqooyel yaam a cooxel neexil.

Senegaal eete xooy, Maali reef, Senegaal a ɓaato reef.

Kaaga a lalit a keen Senegaal no mboƭtoor ne kam Afrik.

No daduk we ndaɗna no rew we, Senegaal ɓaatu ŋaay.

Timaag fa Maakaan a ƭaaya lool.

Mbuud den ne xaye a jega o njiriiñ o maak.

a taxa da moƴ o ngim mboƭtoor ne Senegaal.

Xaye koy futbal jegu, no kirand ne.

Maakaan fa Miñaan a nqes a mbaaƭaa a paas.

Baab Aliiw a gar maaga xaye, a jopir fo tige, a ciꞌ a den a paas.

No don-maax ole no futbaland ole, wiin we a may baa mbiꞌ yuuƥ.

Senegaal naa xetaa fa Marok xaye. Fop a ngara no futbaland ole.

Wene a ndokoox tuki nandu, a ngumnoox a ngimaa.

Waana, a adin a pamb, a sewrubaa a seq xa poxir.

Yoq we a muxuloox o daraapo le, lakas a mbi ’ in toki.

Neene wiin we a mbaru o mbugrit, a ndamir soo a ndimleꞌiraa.

Ke ne taxu um ƴookangaa o daraapo le rek um ɗaay.

Timaag : laaya ndigil de o daraapo saax na jektaa saax laa.

Ten naa laltaa yite saax leene jegu xooxum.

Maakaan : keene fop taxu boo o naagaa ñaaƴaa boo gaꞌta yoɗeel, geenooxi.

Timaag :- um foogee soldaar we soom mbaru ngeenoox.

Maakaan : Xar taxu kaaga ? Xeƈa den soom ngenu no saax le ?

Saax luu genoona, a niiw o daraapoꞌum no bargal of a fogu.

Mayu andee keene. A ndama ee o daraapo, liir oo rek.

Waaga koy moꞌu ƭomu, den ƭaanu baa njaɓ o yokel.

Kaa um ɗaaya um ƴokangaa ole in kam xa taraapo.

Keene refu a keen no Saasaax na saateꞌum.

Jegaan fee nanoogna jeetaay fee Maakaan fa Timaag a ñarnoox.

Mboƥ ne a mbiƈaqiloox, ta no daraapoo saax a saƭkin ke da layna.

Jegaan : nu laya ndigil saƭku, o daraapo le naa jektaa in.

Bo a taxa oxuu niiwuuna ɗagaa xooxof, oxuu niiwaƭaruuna deɓaa xooxof.

Saate fee Bagi a jega ekol, ndaa Muse fa leng refu maaga.

Ye ta jirna Muse fa nqas a atel maaga.

Ye Muse fee a garna, a roka no pind ke fop. Ke ta eetna o fi ’ daal ten refu o andir fo fop.

A reta no mbind Saasaax, mbind Elimaan, mbind Jaraaf mbind o Paar.

O elew o jaɓu a cang

Ke ta widaa kam saate fee fop, Maakaan oxe horan.

Kom leng, Maakaan a ƴeewkaa, a xet fo ten.

Ye ta simnuuna baa ƴut, Muse fee a laamtin gonum.

Maakaan a cooxin gonum soo a laamtin oxe no ten.

Muse fee a layin ee Roɓaand refu gonum, ta simel Juuf.

Muse fee a laamtin :- ndax na ekol fee o jangtaa ?

Maakaan ee : Iyo meen um jangtaa.

Muse : No kalaas num refo?

Maakaan : - Mexe no kalaas ƭikandeer ne.

Muse : Wo kañ, mi naa janginkang rend, mbaa jaɓaa a cang?

Maakaan : Iyo moos, a cang kaa fel, a faax.

Muse : Xar taxu o lay ee a cang kaa faax ?

Maakaan : Kaa taxaa o and kaa andꞌeeroona, fad muu refna.

Maakaaan : xan o and iit naa o ñoowtaa na adna.

Muse fee a foxanin, soo a layin ee : fiyaxoong xaarit.

Naaga, Muse fee a suur, Maakaan a sag na ngas alaa.

Ekol fee a wetaada, mboƥ ne o we njangataa.

Kalaas ne Muse Roɓaand a jektooxa : rew we ngupu goor we.

Keene koy a jaaxlanda a Muse fee sax fo xooxoodum.

Kaaga taxu boo ñaal kene fop, oxe wargilooxaa tige.

Yaam no moƴ o may ole, rew we naangee nqaƴeel a njang.

Yaaga ekol jegee, rew mayu na saate fee a njanga baa njalaa.

Waaga sax ñoxore ndax xa ƥiy xa tew axe a njang.

Yooɓand rew we a tok ekol refu pexey ne ndax rew we a yokoox.

No ndoonax laamit neene, kene Muse Roɓaan a layu:

- no kalaas ne, rew we moƴu may, den moƴu njaɓ a cang.

- oxe moƴna teen o jaɓ a cang refu Maakaan.

An refu Maakaan, xar a fiꞌa kaa taxna ta jektoox ?

Maakaan mosee tarde a cang nqes mbaa kirand.

A xesangaa rok kam kalaas, ke Muse fee layaa rek haalun.

Kuu muse fee layna too xooliran, ta laamtin.

Cangel kuu ta bindna, a xaadangaa a jangin boo ta mok.

Keene wañee dara no ke waruuna no calel mbind.

Xan a ƴeewan a yaꞌum, a sooxanin, a laxadanin xa ƥaxañ.

Fodee meene, ten naa yernaa cegel ke no mbind ne.

Keene fop, pañitkiran o jang ke ta mbindna na ekol faa.

Keene faaf, muu natoona fayarum, a jelaan.

O jaɓ calel um fo o jaɓ nduleeerum o leng layatiran.

A kaye um fa a safe ke ndefu ŋasirum no bodu.

Xaariit fa leng iit a andane, ta ref Timaag, o pog faapum.

Kene sax taxu bo Timaag a moƴ o jaɓ a cang no goor we.

Timaag, muu Maakaan a refna, oxaa maaga, bo na mbaaw.

Timaag a naangaan o damtaa na yerin ale na xa qeel axe.

Na un ale sax, a damayii teen, ndax da mbaag o njang.

A tefooƭ fa a piyooƭ Maakaan a supta apaax a Timaag.

Muse fee a geenna mal xa elew axe niidna anddilax.

Maakaan refu oxe doxneena weene yaam o yooɓand na den.

Faap Maakaan fa yaꞌum kaa da mbelɗoox na xa ƥii den.

A njaɓayo a cang, a niiw o daraapoo saax den.

A njangkangaa, baa ndokaa kalaas, da ŋaayin o daraapoo le.

Maakaan fee moƴna jaɓ a cang, ten naa yoɗaa o daraapoo le.

Saax iit, xa teɓ xa cangu malun, den sequ o ndoofeen saax.

Keene taxu boo a cang ale no mboƥ a laac a keen.

Mboƥ ne faqoox den, a jega teen a keen a cektooxu.

A cang, kuu sofuuna, ten moƴong o yooɓ, a hupong o njiriiñ.

Wene a nqooyan jir a Cun, waana a nqooyan o ɓook.

O ñakin o and a yaqooga mayu no ngentand faak.

A damangaang, kaa cerof a sumaa, o jogoñel boo sendaa.

Kuu ñaamoona koy o waslin, yaam kamof bugkee dara.

O ɓook ole

Cerof a sumangaa, kaa ta laynoorang too andkiro ke o layaa.

Keene a atooga moꞌoor kam ngentand, yaa fo maak waa.

Ñak o and cektir ke no jir le atoogu keene fop.

Ndiiki jir le a ande too teex ke naa mbenqan a maya.

Ndaa xar naa ataa o ɓook ?

Maakaan fa Timaag a ndetanahin mbind dogtoor.

Ye Maakaan fa Timaag a mbadiidna dispañseer, a soƥa wiin we may.

Da ndalfo ndeef no we da soƥna maaga yaam den adooxu.

Yaa dogtoor fee a sutooxiidna rek, a ƴok a den da ngeenoox.

Naaga rek, ta xooy a den a laamit a den :

- xar nu mbaaƭaa mene koy no puni cuy nene?

Maakaan :

- Ndiig ne xooɗ-a-xooɗ, o ɓook ole iit oxe xijna xa teɓ axe.

- Keene taxu i ngar boo ƭeet pexey ndax mboƥ ne nqijkatee.

Timaag ee :

- o and ke naa ataa jir le iit xan a faax teen.

Dogtoor :

- and ke naa fiyan, soo and ne ta ɗaxteel, dara moƴiran.

- ndaa koy regdinooxin moƴu woor, ten moƴu ñootin.

Dogtoor fee a ɓis den na biro faa, a moofin a den.

Dogtoor a gidim a den na kar ale fo ke atna den.

A doon teen ee : ƥook ndew na cooxtaa jir le.

Ndaa, mam ƥook ne a refaa baa waag o daaw o kiin ?

Foofi le daagna, daaƭ le kam pind ke a naa ƭasnaa ƥook.

Taxar niɓu ke no pind ke iit teen a mbogu.

Maakaan : - nam foofi le fo daaƭ le a yoogtaa ƥook ke?

Dogtoor : - ƥook, ndoƭ rek a bugu,

- no poofi keene fo daaƭ leene a ɓoofaa baa woƈit.

- a fiꞌangaan, ƥook ke a naang basaƈ a may meen,

- a yengangaa, ta inoox a dibaa, a ɓuusaa foꞌoy.

- a roomangaa oxaa ɓookeena, kaa ɓuusaa foꞌoyum, a xabtikin o lakas.

Timaag: - Wal fo daag ole, xoox daaƭ le, na ñox o ɓook a fogu.

Maakaan: - ndax keene soom refu pexey a ketax o ɓook?

Dogtoor : - a yoqa pexey njegu njiriñ too o and ee maat ne kaa ciꞌin doole.

Maakaan : - xar refu pexey feene koy Dogtoor?

Dogtoor : - wondooxaa kam saŋke soom.

Maakaan : - o naangaa wondooxaa ɗuyang saŋke, waaga daɗ o ɓook ole.

Dogtoor: - iyo moos, ndaa fat ta soƥ saŋke ne a yernel.

Timaag a foxoox:

- nam saŋke yernitkeel too jegee o don ?

Dogtoor :

- yerin saŋke refu o xooƴin no teex ne naa raxaa ƥook.

Ndaa o xooƴangaan, liilkino no njeeƈ.

I ndam ee oxuu naa wondooxaa no saŋke yerne, daɗaa ƥook.

Maakaan a ɓaat o gar fo laamit nqas :

- oxe ɓookeena baa ƴut koy xa refatu pexeyum ?

Ndax a waaga cooxeel dute, a ɗuumeel karite, a humanel teex ?

Dogtoor :

- waagiim o layee haꞌaa, yaam oxuu refna jegaa o ngim.

- ɓiseen mbind dogtoor bo da ƭeet jir le ba ƈut.

- a bargilax ale a laltangaa ee o ɓook oo, xan a ɗaxel.

Timaag :

- um nanangaa ke layoona daal, oxe ɓookeena kaa ɓiseel opitaal.

Maakaan :

- dogtoor, kaa layꞌu ee, jir lee a yaqa mayu no ngentand.

Kaam bug o lay aꞌin nam keene a gartoogu?

Dogtoor :

- laya ndigil, andaa ee o ɓook kaa sumanda cer.

A fiyangaan koy, we moƴoona o mer bugko neꞌaa.

- o neꞌangaa o maak, mbaa o kendof, fogof a nqooykin.

Oxe neꞌeena kaa xooykeel. da layin ee, oxe jirna wo a neꞌaa ?

- fat ta inoox mbaa sutooxkiro mene. Leek-leek o sutanel gidi.

A fiꞌangaan, no diid leene, o xafaa foofi, yipan o baad oxe.

Roog a inangaan no keene, coow le a reefong.

Keene fop, ñak o and o ɓook soom taxun.

Ndok ye a cang ale a yoɓandna keene fop.

Ten taxu a jara o layel ee : ngoor ke njangikyo!

Kuu softanoona, ta moƴin o yooɓ,a hupin o njiriiñ.