1

Seese-seese 3

Seese-seese

3

Pulaar

2018

Ce travail est disponible sous la licence Creative Commons Attribution 4.0 IGO. Sous cette licence, il est accordé le droit de copier, de distribuer, de diffuser et d’adapter ce document y compris à des fins commerciales selon les conditions énoncées sur le site électronique suivant :

https://creativecommons.org/

Loowdi deftere ndee

Kisnal kuuraa e ndiyam ........................................................ 4

Gannde kese ........................................................................ 16

Golle ceeɗu ........................................................................ 28

Golle ndunngu ..................................................................... 40

Ngesa kulle ......................................................................... 52

Bojel ina jibinaa e wuro wooto wonngo e nder Teheende.

Taaniiko ina horsini mo no feewi haa inniri mo Jubbol.

Baaba makko ina mahi galle jooɗɗo baɗaaɗo kuuraa.

Jubbol noon ko suka bonɗo nehdi haa yimɓe fof nganndi.

Kisnal kuuraa e ndiyam

So leliima, lampa suudu e tele makko waalata ko huɓɓude.

So o finii subaka ne junngo makko seeraani e robine.

Ɗo ɓe kacittonoo haa sukaaɓe ɗiɗo naati ina njogii kaayitaaji.

Ɓe calmini haa saɗi joofi, ɓe naamnii joom galle.

Yimɓe ɓee njaabtii ɓe wonde oon ko liggoyiiɗo.

Sukaaɓe ɗiɗo ɓee tottiri kaayitaaji paaɗi e Baaba mum Jubbol.

Nde o joftunoo haa o fooftii,

Jubbol weeɗi mo kaayitaaji naane ɗii.

Baabiraaɗo oo janngi tan fiyi junngo

e hunuko, yiili hoore.

Jubbol e Baaba mum ngoni e yeewtidde e kaayitaaji ɗii.

No o yi’ri yeeso oon, o faami won ko woni heen.

Baaba mum Jubbol wi’i : kala ko yimɓe ɓee kaalatnoo, gooŋɗii.

Kamɓe fof ɓe kawrii ko a bonnoowo ndiyam e kuuraa.

Jubbol yaltti suudu ina ñirɓinii, gite na ƴoogi gonɗi.

Baabiraaɗo noddi joom suudu mum, hono neene mum Jubbol.

Oon ari ina faayi sabu sikkitaaki won ko Jubbol waɗi.

Neene mum Jubbol yettii, salmini, horfinii haa juuti, jooɗtii, heɗtii.

Baaba mum Jubbol holli mo no faktiraaji ɗii ceerdi nii.

Sabu humpaano mo wonde junngo ɓiyiiko waawaa yaltude heen.

Jooni noon, ko waɗatnoo kam waɗii haa gasi.

So Allah jaɓii, so mi yoɓii, miɗo anndi no mbaɗat-mi.

O noddi Jubbol yiɗde haalande ɗum feere ƴettaande ndee.

Caggal hannde ko kanko kalfinaa lampaaji ɗii e robine oo.

Jubbol anndii wonde ko o haalantenoo koo fof ko goonga.

Ɗuum hollii mo wonde ko tiiɗde hoore yettini mo ɗoo.

O anndii kadi ndeke kuuraa e ndiyam

ko ko yoɓetee.

O anndii tigi ko waɗi koo junngo

makko iwaani heen.

Ndeen noon, Jubbol felliti daraade

no doole mum potiri.

So o finii, o ƴoogat barille ndiyam haa keewa, soka robine.

Hade makko lelaade maa o suya lampaaji ɗii kala.

Jubbol woori noon haa faktiraaji kuuraa e mo ndiyam ngarti.

Baaba mum Jubbol ƴeewi loowdi faktiir heen kala.

O noddi biɗɗo oo, ɓe tawi faktiraaji ɗii ustiima tigi.

Baabiraaɗo oo nodditi yummum Jubbol, holli ɗum faktiraaji ɗii.

Oon ari na faayi, naamndii mbele ɗii kam ɓurtaani.

O jaaɓtii ɗum alaa, ɗii ɓuri nii seɓorde no feewi.

Yummum Jubbol wi’i : so a anndiino, kaalaa ko adii jooni.

Baaba mum Jubbol holli mo wonde ko heewi bonnaama.

Ɗuum ina jeyanoo e ko haɗatnoo kam faggaade kaɓirde keewɗe.

Jooni mi fuɗɗiima suusde, maa mi waaw mooftude huunde.

Jubbol weltii e wasiyaaji Baaba mum huccini e mum ɗii.

Baaba mum Jubbol noddi denndaangal yimɓe galle ɓee fof.

O holliti tawde kuuraa e ndiyam ko ko yoɓetee foti ko hisneede.

Gooto e maɓɓe ɓurii anndude kala ko hisi ko ko reenaa.

Ɗoon ɓe piɓondiri daranaade kisnal kuuraa e ndiyam galle oo.

Boy, Ngirja, Lella, sukaaɓe tato jibinaaɓe to dowri njahiino teeru.

Ɓe kaaldi ɗannaade hono no yimɓe fof ɗannorto nii.

Gila ɓe cuwaa yahde, gooto kala,

ina soomi huunde.

Ñalawma ɗanngal jaggaa, ɓe keblii, hankadi noon ɓe nanngii laawol.

Gannde kese

Nde ɓe njettii teeru, ɓe njippii galle kaaw mum Boy.

Jamma naati, cukalel dewel addani

ɓe torso yo ɓe njalmitoro.

Ngirja ƴetti lampa oo huɓɓi tan,

suudu fof yaynii.

Ba futtini gite, ba ronki anndude ko ba haalata, sabu kulol.

Weetii, ɓe mbi’i yo ɓe njahndoyo seeɗa

e leegal ngal.

Ɓe njalti galle oo tan, ɓe nji’i leɗɗe kaɓɓaaɗe fiiluuji.

Ɓe njawti seeɗa kadi, ɓe cooynii poto lampa ina huɓɓa.

Boyi hooynii haa juuti, wi’i kooni ko ɗum haawnii sanne.

Ɓe ndarii ko juuti eɓe mba’i no najɓe nii.

Nde naange fuɗɗii wulde, ɓe ƴettiti laawol hibbitaade galle njaatige.

E gartal maɓɓe, ɓe cooynii galle gooto jooɗɗo, teelɗo.

Lella wi’i : njahen ndaaroyen oo galle jooɗɗo, haa laaɓe-ɗen.

Ɓe ƴeewi banngeeji fof, galle oo jokkaaki kono na huɓɓa.

Ɗo ɓe ndarinoo e takko huɓeere ndee, tan Ñiiwa ari.

Ba salmini ɓe haa saɗi joofi, wa’i no jahoowo nii.

Boyi wi’i ɗum : kaaw Ñiiwa, miɗen njiɗnoosaggiteede seeɗa.

- Mbaar, miɗo waawi saggitde on dee, kaalee mi heɗoo.

Ngirja wi’i : minen ina jaaki min ko huɓɓata oo galle.

Ba wi’i : kooynee, nji’on ko woni koo dow huɓeere ndee.

On nji’ii ɗee alluuje mawɗe gonɗe dow huɓeere ndee ?

Alluuje ɗee mbaɗi ko weeruuji pooɗooji cereeli naange.

Masiŋ goɗɗo nana nder huɓeere ndee, waɗta ɗum kuuraa.

Masiŋ oo seŋondiri ko e fiiluuji nawooji kuuraa oo.

Lella deƴƴi haa juuti wi’i : ndaw ko haawnii, haawaani Alla.

Ngirja e Boyi ndonki nii jaabaade mo sabu kaawisa.

Ɓe ndarii haa ɓooyi, ɓe pelliti hootde

to njaatige maɓɓe.

Nde ɓe njettitii, njaatige maɓɓe naamnii hol to ɓe njahnoo.

Boyi jaabtii, wi’i : dawnunoo min dee ko ittoyde kumpa.

Ngirja wi’i : nanalla mawɗo addi min gaay e teeru.

Lella heɓɓitii wi’i : waɗii heen noon ko min puɗɗii yiide.

Eɓe kaala ɓe njoofnaani haa gorgol mum Boyi naati suudu.

O salmini ɓe, o fawani ɓe maaro e liɗɗi.

O ɓadini ɓe ndiyam njareteeɗam,

kam e cooɗorɗam fof.

Ɓe ngottii haa ɓe kaari, ɓe njartii ndiyam ɓuuɓɗam.

Gorgol mum Boyi ɓadini furna, waɗdi heen warga e suukara.

Ndeen ɓe ngasnii ñaamde noon,

ɓe peŋi yeewtere hankadi.

Ɗoon tan Gorgol mum Boyi naamnii hol to ɓe ndawnoo.

Gooto e maɓɓe kala siimti ko yiinoo koo hannde.

Gorgolaajo oo heɓɓitii wi’i : onon kay, on ñallii yahde hannde.

Boyi wi’i : Gorgol, ɗuum fof ko yiɗnoode seerde e kumpa.

Ngirja jali haa tallii, wi’i : miin kam mi dañii ciimtol.

Lella anndini ɓe wonde teeru ina seerti e gure dowri.

Ɗanngal maɓɓe hollii ɓe wonde ko ganndal woni fof.

Diiwaan gooto belɗo hoɗde nana

e nder leydi Feetere.

Demal e ngaynaaka fof ina njaɓi e nder leydi ndii.

Kala ko neɗɗo aawi ɗoon fuɗat, yeñca, soñee haa heewa.

Maayo ngoo ina heewi liɗɗi, ko cahu e njuɗu tan.

Golle ceeɗu

Yimɓe ina njahondira, ina mballondira, gooto kala ina teddini banndum.

Ɓe nguurnoo ko e dow mbelamma duumiiɗo mo alaano ɗo haaɗi.

Waɗi sahaa noon, yooro bonngo yani

e nokku hee.

Yimɓe ɓee ngaani, nde tawnoo ganndaano musiiba baaɗo nii.

Ko ñaametenoo saɗti, alaa ko haali noon ndiyam kam.

Hankadi, ceeɗu mawnii, leɗɗe ngolii, kullon ɗuhiima mbooyi gulɗo oo.

Hay huunde suusaa wonde boowal, sabu henndu mbooyi wulndu.

Heege e ɗomka kanndiima, ɗo dogee waɗii, ɗo fayaa alaa.

Jeeri e Waalo fof njokkondirii, kaake keyɗii, lorlii, tampii.

Eggirlooji ndewondirii, balke njeewii, durngol alaa, ndammiri hawjii, aynaaɓe ngaanii.

Ngaynaaka hedditiima e jaɓnu-ndaɗndaa walla tampaa umminde gofiiɗi.

Saretaaji bamɗi ndawa gila sukaba haa hiira nde yimɓe njara.

Mawɓe e sukaaɓe ñalla jooɗaade e gure jeewɗe, ɗaminaaki ñaamde.

Ɗoon woni ɗo bottaari lomtotoo hiraande, gooto fof e hoore mum.

Subalɓe mbaɗtii takkaade ŋore,

ina njiloo liɗɗi ɗi nji’otaako.

Maaje korii, caalli njoorii, liɗɗi ustiima, laaɗe njoofii, awƴe ƴeeŋtii.

Gila weenndoogo cubballo jola e maayo,

joofta tawa addaani.

Pale makka kelaama, ñaayaama,

pataas asaama, hay huunde heddaaki.

Njeeygu yahaani no feewi, nde tawnoo ngalu nguu woodaani.

Hay ko yimɓe ɓee njeeyata koo ne alaa no wa’i.

Alaa fof jeeyoowo haa yoɓee coggu moƴƴu, sabu kaalis alaa.

Hay subalɓe nana kooynii e takko maayo, ina miijoo.

Maayo waɗtii yeewde, sabu awaaka, alaa liɗɗi, hay boolummbe ngullaani.

Gawirɗe kala ƴeeŋtii nana liirii

e caaleeje, ellee huɗo.

Rewɓe wuurnooɓe liɗɗi kecci mbaɗtii sakkorde yabooy walla bunaa ɓolo.

Diftuli e inɗeele ndaɗondirii,

ɗanle keewii, nde tawnoo sooño yaajii.

Kala wuurnooɓe e awo, ngaynaaka

e ndema cabbiima e neldooɓe.

Sagataaɓe ɗanniiɓe na neldira jamma

e ñalawma, kono nafaani.

Sukaaɓe kala ɗanniima, hedditaaki e gure ɗee so wonaa rewɓe.

Yimɓe ɓee enndiino remde maaro ceeɗu, kono alaa ko nafi.

Dawol gila subaka haa naange muta, yimɓe ko ƴuriiɓe.

So tutiri maaro gasii, remooɓe ngonta e yontondirde jarnugol ndiyam.

Gese puɗɗoo ɓenndude, sukaaɓe hiwooɓe e colli na mbaɗda adaa.

Hade coñal nanngeede, tawata ko ɓurɓe tampude ɓee, mbaɗtii ñaamtaade.

Balɗe seeɗa pawoo heen, ɓe ndimnda saakuuji, eɓe njoɓira engere.

Hakille kala demnooɗo deeƴataa so wonaa nde o yoɓi.

Joom en jawdi ngofiindi mbaɗta soodoyde joowe huɗo maaro yoorko.

Aynaaɓe nana coorii kolaaɗe, ina ndimnda baalaaje e taggi huɗo.

Ɓee heen, njeeyii kuɗooli gese gila coñaani, heddiiɓe ɓee njaɓnirtu.

Ndeen huɗo maaro hokkirteno, kono jooni, waɗti ko yeeyeede.

Sifaa golle fof waɗaama, kono ceeɗu e dillere mum cippirtaako.

Yimɓe e jawdi kala ina tampa haa ɗamtindoo nguurndam.

Daɗde e ceeɗu na naamnii golle gonduɗe e muñal.

Kala mo darii heen haa daɗi,

oon liɓi mbir tiiɗɗo.

So ndunngu ruumii, jam koy ara, ndunngu juumel alaa gaño.

Denndaangal tagoore ndee ina hatojini e ndunngu sabu ɓure mum.

No huunde fof yiɗiri ɗum nii, ko noon heewiri golle.

Gila ndunngu araani, remooɓe keblat gese, eggunooɓe peewtinat cuuɗi.

Golle ndunngu

Maa gese lewee, nduujee, kuɗooli ndatee, nduppee, haa laaɓa.

So ngatamaare waalii toɓde, ŋookaali paaɓi kaɗa ɗumen nande.

Joom en jawɗeele kuudanoo yiiloyaade ndammiri ndi joftaano e bekkal.

Sukaaɓe keedta e njiilawu pucci, kaɓɓugol masiŋaaji e peewnugol aawdi.

So dawol yontii, gooto kala ina anndi gollal mum.

Mawɗo galle fecca yimɓe ɓee, ɓee ngona aawooɓe, ɓeya soggooɓe.

Sukaaɓe heddiiɓe ɓee keedta e peewnugol galleeji, e addude ndiyam.

So a yahii wuro na’i, nji’aa aynaaɓe fuɗɗiiɓe golle.

So sahaa heedii, borti e gooleeje nana paltee hade muynoyde.

So jawdi ɓiraama, aynaaɓe nduppita, takkoo beeli e caalli.

Huunde e jawdi weernoo e karaaje, keddiindi wona e folde.

Agaaɓe nana njooɗoo les caaleeje ina cabbii ndawraandi e kosam.

Ɓe puɓɓa, mbakkoo taggaaji e rajooji mumen, ngabboo jawdi.

Mawɓe rewɓe ɓee kuccana wulnude kocce ɓiraaɗe subaka.

Sukaaɓe rewɓe na lawƴa lahe,

ɓeya na njonka kosam.

Nde ɓeya ngasnata yuppude kosam e lahe tawata ko nebbam deftaama.

So rewɓe dawooɓe jeere ɓee pokkitii, boomi ɗii ɓeta gawri.

To daande maayo, maaje killiniima, caalli keewi, ilam ilii.

Liɗɗi naatii, ilam mawnii, cambaleeje nana taccee ; saakitaaji na cañee.

Yah-ngartaa ina heewi banngeeji fof sabu jinndeende.

Ilam mawnii, kulle ladde njookiima, ɗuhiima e pomaale maayo.

So ɓe ndañii liɗɗi, heen huunde ñaamee, ko heddii liiree.

Rewɓe kuɓɓa jaynge, njonnga barmeeji ; lawƴa liɗɗi loowa heen.

Lacceeje e liɗɗi cahee, tummbuli caree, worɓe taaroo lahe.

Mawɓe rewɓe na ceernda liɗɗi defeteeɗi e liɗɗi jeeyeteeɗi.

Cente cente rewɓe ndoondoo cengele liɗɗi, tiindoo gure jeeri.

Rewɓe fulɓe ngara cippal subalo tawa ko horde e horde.

So takkusaan juulaama, laaɗe tacca maayo, sukaaɓe tiindoo ilam.

Hawriti aynaaɓe na tiimi ŋoral, daaɗe ñaañooji na ceeka weeyo.

Meenaali borti e ɓoti hawrita e kuunaali gooleeje, punndi jokkondira.

Aynaaɓe na paltoo ɓoton, mborton e gooleeje hade koontude.

Mawɓe subalɓe tellina saakitaaji ɗi ɓe taccii, ñallini e naange.

Geeƴe njuulee, laaɗe joofta, keesuuji ƴeeŋnee, kiraaɗe, ndeftee, sukaaɓe pinndine.

Kala lelotooɗo ina ɗaminii ummaade awƴoyde baaba mum weetndoogo.

Oon sahaa kala ɗo njah-ɗaa tawataa yimɓe nana e golle.

So ndemal yontii, remooɓe nduttoo e peewnitgol jale e masiŋaaji.

Goomuuji ɗi baabiraaɓe cosnoo ɗii puɗɗitoo golle goɗɗe ceertuɗe.

Ɓee ina ndemra masiŋaaji, ɓee ina nduuloo basaale, na ngaawtoo.

Sukaaɓe heddiiɓe ɓee ngona e riddondirde e nder gese.

Denndaangal golle yimɓe mbaɗata ndunngu ina noddi diisnondiral yimɓe renndaaɓe ɓee.

Ko noon ne kadi ɗe naamnorii pellital e nuunɗal.

So wi’aama ndunngu ruumii, jam koy arii ko ko selli.

Nde tawnoo ko ndunngu tan dañi wi’eede alaa gañoo.

Kulle meeɗii hawritde yo njabbu ngesa ñebbe so ndunngu yontii.

Nde ndunngu faandinoo, Mbaroodi noddi kamɓe fof batu galle mum.

Kamɓe fof ɓe nanondiri hade ngesa remeede ko ma feƴƴee.

Goomuuji ndarnaa, Kullel kala halfinaa gollal ngal waawi waɗde.

Ngesa kulle

To bannge feƴƴere, Ñiiwa wi’i hoto waɗde e hay gooto.

Ba fini subaka, ba lewti gesal mawngal, hurli gallol ngol.

Hade kootol mabba yontude, ba feri damal, ñakki heen koocal.

Mbaroodi fini subaka, yahi toon ƴeewoyde golle baɗaaɗe ɗee.

Balɗe seeɗa tan pawii heen, toɓo toɓi haa beeli tuɗi.

Ñalawma aawre jaggaama, eeraango waɗaama, gooto kala e gollorɗe mumen.

Ndeen ɓe ngardii e boowal ngesa hee, Mbaroodi lelni goomuuji.

Goomu ngadanu nguu ko jabbooɓe tan, ɓeya too ngaawata, mbekkata.

Ɓe njooɗii seeɗa haa Mbaroodi gasni, yamiri yo golle puɗɗo.

Goomuuji mbaɗi lase, jinndaaɗi ina njahda, juuɗe aawooɓe ndartaaki.

Gite Mbaroodi ceeraani e ƴeewde golle won e yimɓe mbaɗata.

Ko Mbaroodi jooɗii koo fof, ɓe tinaani won mo araani tawo.

Endi haala, ndi joofnaani tan haa Fowru ari ina leha.

Kaaw Mbaroodi, njaafo-ɗaa, ko mi beenndorɗo hannde.

Tan Bojel heɓɓitii wi’i : ɗuum kam bettaano hay gooto, jikku woorataa joomum.

Anndu noon, kala mo dawaani aawre, hoto ar ñande coñal.

Nde mbaggu nguu fiyata tiisubaar yonii, tawi ɓe hawridinii jaɓɓere.

Kulle kala keɓti leydi, njooɗii, ina cabbii e haala Mbaroodi.

Mawɗo Ladde wi’i : tawde on njabbii ngesa heddii ko remde e reende.

Ɗuum noon alaa e sago, gooto kala yontee hade bonneede.

Kulle puɗɗiima jontanɗe, gooto kala ñallat gila subaka haa hiira.

Jeeyngal waɗaa, kulle kawriti kadi, Bojel wi’i : ko miin adotoo.

Denndaangal kulle garnooɗe fof njahdi heen haa heddii Doomru.

Fowru wi’i : Aan kam Doomru hol ko waɗi a jaɓaani ?

Lella kañum heɓɓitii wi’i : neɗɗo dee fotaani añande banndum.

Batu fusii, kulle carondirii, gootel kala feewti galle mum.

Nde yahnoo tan haa naange wuli, Bojel sooynii Fowru.

Fowru ari haa yettii, jooɗii, wi’i : Baaɗam, gaay ina yeewi.

Ɓe ñaldi ɗoon haa kootol yonti,

ɓe kooti wuro.

E yettaade ɓe fof, Fowru dogani galle Mbaroodi, fenoyde.

Ndeen tan Mawɗo kulle sooynii Fowru, anndi jamfa uurii.

Futuro juulaa, jeeyngal waɗaa, wi’aa ko Doomru yontaa janngo.

Mbaroodi fini subaka gooto, ƴeewtoyii tawi ngesa ina moƴƴi sanne. Ñalɗi ina njaha haa yontannde arti e Fowru.

Arti wuro, wi’i : Janngo subaka,

ko Fowru foti yonteede.

Kulle tawanooɗe fof cikkitii sabu ina nganndi jikku woɗɗaani joomum.

Fowru fini dawi, tan Bojel e Doomru ngabbii ɗum gese.

Ndu sooynii ɓe, tan ndu wi’i : mi dañii yeewtooɓe, so tawii kaaltoytaa.

Ɓe njooɗii haa juuti, Bojel wi’i : Fowru addoy ndiyam.

Bajal maa naati, ardi galle dow, rippoyii too, punndi ruuyi.

Bojel e Doomru lelni feere bonande Fowru tawde o jaɓaano jontanɗe maɓɓe.

Ndeen tan Fowru artii, yi’i kalaace piindi na njoorii e nder ngesa.

Ndu naamnii ɓe ko golle ngoni,

Bojel wi’i : min ƴeewatno hol liɓoowo.

Fowru yiili hoore, anndi ko bonatnoo bonii sabu fuuntaama kadi.

Ɗoon Fowru faami wonde neɗɗo fof yo sikkitto heen sahaaji.