1

Seese-seese 5

Seese-seese

5

Pulaar

2018

Ce travail est disponible sous la licence Creative Commons Attribution 4.0 IGO. Sous cette licence, il est accordé le droit de copier, de distribuer, de diffuser et d’adapter ce document y compris à des fins commerciales selon les conditions énoncées sur le site électronique suivant :

https://creativecommons.org/

Loowdi deftere ndee

Poolen jontinooje ..................................................................... 4

Yerel ko paawaaɗo .................................................................. 24

ɗ anngal ɓooyngal. ................................................................... 44

Wuro Falto e Wuro Safro ......................................................... 64

Ngoone ko ŋasɗo ..................................................................... 84

Aminata nani lelii nder suudu, e dow leeso, omo siñña, omo suddii mbajju.

So a yi’ii ɗum, omo harlitoo tan, na wa’i no mo reedu mum muusata.

Gite ɗee eɗe naatti, ɓanndu nduu na wuli.

Ullungel na e sara makko, na taasoo e makko, kono o yi’aani ngel.

Foondu wuugeeru arii haa rippii e dow junngo makko nano ngoo, kono o tinaani.

Poolen jontinooje

Neene Kummba naatii e suudu hee, o tawi omo tampi. Noon tan, o wi’i ɗum : «Aminata am, aan kam ko ngondu-ɗaa ?»

O wi’i ɗum : «Miin dee, ko ɓanndu am tan wuli tan, hoore am kadi na muusa.»

Tan neene makko fawi junngo mum e tiinde Aminata, o wi’i : «Hee ! hee ! Jonnde alaa, ɓinngel am gootel ngel Alla okki mi ngel, leloroo nii ! Mi wi’ataa so baaba maa woniino ɗoo, ko jooni njahdaten galle-doktoor.»

Nde ɓe njottii tan, ko ɗoon o jaggaa to safrirde too, o ñiɓanaa butel sowetaas.

Doktoor oo noddi neeniraawo oo, o wi’i ɗum ko paawngal liɓi suka oo.

O wi’i ɗum, mate o huutortaako sanke cuuwaaɗo.

Neene Kummba turi tan, o deƴƴi, ellee ko faayre jaggi mo.

Doktoor oo wi’i ɗum : « Debbaajo, gooto e men kala na foti jogaade sanke cuuwaaɗo.

Ko kañum daɗndata en e paawle ndunngu.

En potaani fadde haa paawe-ɗen, nde puɗɗo-ɗen ummaade.

Eɗen poti waɗtude hakkille, gila law, e ñabbuyon hono paawle kon.

Fadde haa ñawa, nde fuɗɗoo arde, ɗum addata tan ko joɓgol keewngol.

Cukalel ngel tampii no feewi, njalla nde njaaw-ɗaa addude ngel gaay.

So ɓooytiino seeɗa e juuɗe maa tan,

ina waawnoo jibinande ma musiiba.»

Maa mi tottu ma sankeeji ɗiɗi, so a arii e hootde.

A liirat ɗi noon, hakke balɗe ɗiɗi, e nder galle hee, haa balngol ngol iwa.

Yo a huutorat ɗi, Jamma kala ; ɗum jaraani moɓtude.

Ƴeew cukalel maa ngel, aɗa ngel diilana sanke oo e nder suudu maggel.

Jemma fof, ngaraa ƴeewaa mbele ngel ittaani sanke oo.

Noon tan, doktoor oo woodi ko o winndi

e kayit, o totti mo.

O wi’i ɗum farmasii enani e damal hee,

yah soodoy leɗɗe ɗee jooni.

Yo Aminata ƴettu ɗe, alaa ko fadata heen.

O wi’i ɗum, yaawno ngaraa, miɗo ma fadi ɗoo e biro am hee.

Sukaaɓe wonɓe ɗoo ɓee fof, ko paawle

liɓi ɗumen.

Goram, jooni Ullungel yeewaama no feewi e galle hee.

Ngel alataani mo ngel fijdi, eɓe ɓorda,

na njaha na ngarta.

Wuuge kadi nani to dow tan, hay gooto ɓadotaako saka mema ɗum.

Foondu nduu anndaa ɗo sehil mum oo nawaaa.

So ndu waawiino, ndu rewa e makko,

ɓe njahda.

Ullungel wi’i Foondu, yo ɓe ndaɗɗu feere, ɓe ƴeewoya Aminata, sehil maɓɓe oo.

Ay, so en mbiyi neene Kummba yo o naw en, o jaɓataa, ɗuum laaɓaani.

Kanko, o yiɗaa yo en ƴeew hay nokku, walla yo en njah hay nokku.

En nganndaa ɗo Aminata woni, en nganndaa samorii walla samoraani.

Foondu wi’i ɗum : « Maa mi sukku e neene Kummba so omo yalta.

Maa mi anndu e hol lopitaal sehil men Aminata oo antiraa.»

Ko noon Foondu waɗi haa laaɓaa lopitaal mbo sehil maɓɓe woni oo.

O yahi, o haalani Ullungel to nokku oo woni.

Ullungel weltanii mo no feewi, woni tan

e yiilde laaci ɗo woni ɗoo.

So Ullungel yahii haa na likkoo Foondu tan, ndu diwa, ndu rippoyoo ɗo goɗɗum.

Ullungel wi’i ɗum : Woto dog am,

mi waɗataa ma hay huunde.

Ñalaande wootere rewi heen, kulle ɗiɗi ɗee njahi lopitaal, ɓe ƴeewoyi dafaaɗo mu’en oo.

Ɓe ngari, ɓe cuuɗii caggal damal ngal haa neene Kummba yalti, ɓe nduwi naatde.

Nde Aminata haynii ɓe tan, o ummii,

o jooɗii, yeeso ngoo fooyni.

Ɗoon tan, o ƴetti Ullungel, woni e raayde ngel, na ɓuucoo ngel.

Foondu woni e diwdiwtude tan, ɗo woni kala ndu rippoo ɗoon.

Ɓooytaani tan, ɓe mbaynitii Aminata,

ɓe mbiyi eɓeni koota.

Kooten hankadi, sabu so neene Kummba hattiima en, hakkille mum deeƴataa.

Galle e galle fof maa o ɗaɓɓit en ɗoon.

Ndeen o nokkanat en kacitaari, o resana en bottaari e hiraande.

Foondu wi’i : «Neene Kummba, ndaw koɗdiiɗo moƴƴo !»

Ullungel wi’i : «Ɓiɗɗo oo ɓuri ɗum moƴƴude boom, suudu makko mbaalat-mi.

Minen, min pin tan, min tawi Aminata e galle hee.»

Omo yeewtida e neene makko, ellee alaa

ko heɓi mo.

Neene Kummba na wi’a ɗum : «Doktoor totti en sankeeji ɗiɗi.

Mi liirdii ɗi no o wiiri nii.

Ɗoo e balɗe ɗiɗi tan balngol ngol yaha.»

Neene Kummba wi’i ɗum : «Maa mi diilan ma ɗi e nder suudu maa.

Woto ittu ɗi noon ɗo ɗi ngoni ɗoo.

Sanke oo waawi ɓowɗi no ndiyam waawri jayngol nii.

Ɓonngu ɓadotaako ɗo mbo woni, abada !

So ɓonngu yi’ii ɗum tan, ƴettat bagaas mum, wi’a mes !»

Aminata naattii e suudu makko, o tawi endu feewnaa haa yooɗi, haa ndu laaɓi.

O yuurnii les leeso ngoo, omo ɗaɓɓita sehilaaɓe makko ɓee, o yi’aani hay ndiga.

O jooɗtii e leeso ngoo, haa seeɗa tan

o nani ŋeew, ŋeew, ŋeew.

O yeƴcii ñaamo makko, yeƴcii nano,

omo laara, o nantaani hay ndiga.

O udditi palanteer oo, boowal ngal na wi’i selew, alaa ko dilli.

O wi’i mate ko o jogorɗo najde, hoto Ullungel e Foondu ?

Ɗoo ɗo yaltata suudu makko tan, woodi ko ferii koyɗe makko.

O yahi haa o ɗeɓi yande, o naŋtii e ɓalal hee, o wi’i : « Haa ! »

Woodi ko ño’ani ɗum, wi’i ɗum : « Ko ullundu, endu caggal maa. »

Ɗoon tan, o yiiltii, o jaggi ullundu, wi’i ɗum : «Ngol kam a ɓoccittaako.»

Ullungel wi’i ɗum : «Miɗo felliti ko Foondu feññini mi.»

Ullungel e Foondu puɗɗiima haɓde

e ɓowɗi ɗii.

Foondu na wifira biɓje mum, kala ɗo ɓonngu ummorii.

Ndu naatii e cuuɗi hee, ndu yawti e mbarwardi ndii, ndu yottii haa to

kaatane too.

Ndu rewi e lobbuli hee fof, ndu riiwi kala ɗo ɓonngu woni.

Kala ɗo ndiyam tuɗnoo, ndu noddi Ullungel, ɓe pitti ɗoon haa laaɓi cer.

Ullungel fottitini mbuuwri e kurjuruuji tunwuɗi ɗii fof, nawi, rufoyi jinnde.

Aminata wi’i : « Hee, on mbettii kam dee !»

Poolel wi’i : « Mi yiɗataani yiide hankadi ɓonngu na dardarta ɗoo henna, e galle hee.

So wonii ɓonngu yeeyata ko soɓde, haa na yana e sehil am hee, ko miin o tawata ɗoo !»

Ullungel ne wi’i : « ɗoo, a wontaa weldeede ɗoo.

So reenaaki, mi waɗa ɗum cakkudi, mi liyora ɗum maaro am.»

Ko tuggi koo hannde, Aminata e sehilaaɓe mum pellitii renndude, ɓe kaɓoo jontinooje.

Doktoor anndinii ɓe ko addata ɗum,

e no raaɓtirta fof.

Ko kuutoragol sanke cuuwaaɗo woni njogitaari amen ngam foolde paawle ndunngu.

Heblaade gila law, ɗuum ɓuri hoɗde

e safraade ñande kala, aɗa waasa jawdi maa.

Woto en ñallin, woto en mballin, ƴetten peeje men e kala sahaa, ngam foolde ɓowɗi.

Kala ɗo waɗi tuɗannde ndiyam, yo en ubbu ɗum, walla korsen ndiyam ɗam.

So ndunngu waɗii, yo en ngittu kala ko waawi tuɗnude ndiyam.

Yo en laɓɓin, gila e dow cuuɗi,

haa e mbarwardeeje galle ɗee fof.

Woto en ngaccu hay nokku gooto, ɗo ɓonngu waawi jibinde ina adda ñabbuuji.

So fof’en njaggii heen, maa ɓowɗi ngeggu, ɗi luɓa en ɗoo haa cay.

NAAMNE ƊEE :

1. Hol ñawu heɓi Aminata ?

2. Hol no sehilaaɓe Aminata ɓee

mbaɗi haa ɓe ƴeewoyi ɗum lopitaal ?

3. Ko waɗi haa Poolel salii yo

Ullungel dikko ɗum ?

4. Ko woni miijo maa e no Neene

Kummba daroranii nii Aminata, nde o faawaa ndee ?

Paawle ndunngu, maanaa jontinooje, ko ɗuum musiiba mawɗo wonande leydi.

Ko waɗi ɗum bonde fof noon, ko ɗum accaani suka, accaani mawɗo, accaani debo-reedu.

Ɓonngu anndaa mo faalaaka ɗum, anndaa nii tikkanɗo cum.

Ɓonngu anndi ko waɗdeede peɗeeli e gite, haɓtaade ɗum haa luɓa en ɗoo waɗɗii en.

So en kuutoriima harkille cuuwaaɗo,

no haanirta nii, maa en pool ɓowɗi.

Yerel, cukalel Cewngu, walla Tuy-oolal, jooɗii haa ɓooyi tan woni e ɗojjude ɗojjo muusngo.

Ɗum haawi neene makko, o wi’i ɗum : «Yerel am, ko ngondu-ɗaa ? A faawa ?»

Yerel wi’i ɗum : «Neene, miin dee mi ɗojjat tan, tee mi anndaa ko ɗum woni.»

Neene Cewngu halji no feewi, o wi’i ɗum : «Janngo maa mi nawe lopitaal.

Maa doktoor oo safre haa camoraa.»

Yerel ko paawaaɗo

Yerel ɓoornii comci kaɗooji jaangol,

sabu omo sikki ko ɓuuɓol ngol ɗojjinta mo.

O ƴettii mbajju, o suddii, kono ɗum dartinaani ɗojjugol ngol.

Ko noon o suddorii jemma oo fof.

Nde gite laaɓi, neene makko wulnani mo siwoo ndiyam ngulɗam, nawi taarorde,

o lootii.

Kono ɗum haɗaani Yerel jaangeede,

na siñña.

Yerel waɗi sarbet, foppi ɓanndu mum

haa sojji.

Omo ɓoornii simis cakkirɗo e silip.

O fawi heen simis gooto e tuuba makko,

o juuli, ɓoornii paɗe makko.

Neene Cewngu na woni e feewnude kacitaari.

O waɗi kosam conndi e kaas, waɗi heen kafe, suukara e ndiyam ngulɗam.

O tottii Yerel kaas oo, e mburu e boor.

Yerel hacitiima haa haari.

Kanko e neene makko, ɓe njaltii e mbedda hee.

Kamen ɗiɗo fof, eɓe ni padi oto.

Ɓe njowi taksi junngo, mbo darii e sara maɓɓe.

Yerel e neene mum kaaldi e joom taksi oo, ɓe nanondiri, ɓe njoli caggal oto.

Fowru, sofeer taksi oo, huɓɓi oto mum, woni e dognude.

Ɓe njahi haa woni dumunna, oto oo ari, darii e damal lopitaal hee.

Neene Cewngu yoɓi Fowru sofeer, oon rutti mo cewɗi makko.

Ɓe njahdi, kamen ɗiɗo, ɓe naati.

Neene oo tottiri teemedde nayi mbuuɗu.

Joom biro oo totti mo tikket, o joopanii ɗum, wi’i ɗum : «Yawtu yeeso maa, paataa bannge nano, ko ɗoon biro doktoor Njawdi woni.»

Yerel e neene mum ndeggondiri, ɓe ngari, ɓe tawi ñawɓe heewɓe na padi.

Neene oo e cukalel mum ngel, keɓi baŋ gooto, ɓe njooɗii, ɓe padi.

Nde ɓe njontaa naatde, doktoor Njawdi udditani ɓe damal, ɓe naati.

O wi’i neene oo : «Jooɗo padaa, maa mi toppito mo.»

Doktoor Njawdi ƴetti estetoskop, sukki e

noppi, o fawi lehel ngel e ɓernde Yerel.

Doktoor Njawdi wi’i ɗum : « Foof doole !»

Yerel ɗojji doole, doktoor oo heɗii no ɓernde ndee fiɗtirta.

Doktoor oo ɓoƴƴi ƴi’al junngo ngal, naamnii mo no foti balɗe o ɗojji ?

Nde o gasni, o noddi neene Yerel, o wi’i ɗum : « Cukalel ngel, engel wondi e ñabbu.

Ñawu nguu noon hoolnaaki. Maa ƴeewee no moƴƴi.

Maa mi waɗan ɗum rajo, kadi min ƴeewa tuute mum ɗee.»

Neene Jeegi faayii, o anndaano ñawu Yerel nguu ko nii wa’i muusde.

Ɗojjo bonngo ngoo, ko ɗum ñawu kulɓiniingu, tee ngu weeɓaani safrude.

Doktoor Njawdi wi’i : «Mi ƴeewii Yerel, mi tawii omo seɗoo tan.»

Neene Cewngu jaggi Yerel e junngo, ɓe pa’i rajo.

Nde ɓe njottii ndee, ɓe mbi’aa yo ɓe ngartu janngo, ɓe ngaddora kaalis.

Ɓe ngummii ɗoon, ɓe pa’i to tuute ɗee ƴeewetee too.

Yerel tottaa pot laaɓɗo, wi’aa yo addu tuute walla kaakte mum janngo.

Maa doktoreeɓe ɓee ƴeew mbele tuute makko ngalaa ɓikkon ñabbu.

Yerel dawti subaka law, o ardi kadi e neene makko Cewngu.

Taw o waɗii tuute e potyel ngel o tottanoo.

Kadi neeniiko tottiriino kaalis njoɓdi,

hade tuute ɗee addeede.

Nde ɓe ngasni ɗoon, ɓe mbaɗoyi rajo, neene oo yoɓi.

Eɓe njooɗii, kamɓe ɗiɗo e baŋ, eɓe padi, haa ɓe nani : «Yerel Cewngu, ar gaay.»

Yerel ummii, nootoyii Njamala.

Omo ɓoornii wutte daneejo.

Nde o naati ndee ɗo rajo ɗoo, o ɓoorti comci makko dow ɗii fof.

Saal rajo oo noon ombo heewi masiŋaaji.

Doktoor Njamala wi’i Yerel yo o daro,

o hikka ɓernde makko e masiŋ hee.

Ɗum waɗi ndiiruyel, masiŋ oo portali ɓernde Yerel.

Doktoor oo wi’i ɗum yo ɓoorno comci makko haa gasna, o haalana ɗum.

O wi’i ɗum kadi : «Ngartaa ɓaawo-janngo, mi tottit maa rajo oo, kibbito-ɗon to doktoor Njawdi.

Yerel na jogii ɓinngel ñabbu e ɓanndu makko.

Ñawu nguu woni ko e jofe hee, ko ɗuum rajo oo holliri.

Tuute ɗee na mbaɗi ɓikkon rafi ɗoyru,

ko ñawu ndaaɓoowu.

Maa mi hokku mo lekki, kono o joñete bannge hade makko raaɓde heddiiɓe ɓee.

So o raaɓii ɓe, ñawu nguu saroto e wuro ngoo fof.»

Yerel fotaani renndeede kaas walla bool ñaamde, walla leeso ɗoo e balɗe sappo

e joyi.

Neene Cewngu aanii, o anndaano ñawu nguu ina wondi e bonannde fotnde nii !

Wi’aa yo Yerel seernde to mbalndi,

jargol e ñaamde fof.

Kala ko ñaamrata, maa ɗum lawƴiree wordesawel e ndiyam mbawñuɗam.

Ko ndiyam ngulɗam ɗam warata ɓikkon ñabbu kon.

Suudu makko na foti laɓɓineede, kenorɗe ɗee ngudditee mbele naange naata,

wara ɓikkon kon.

Doktoor Njawdi winndani Yerel poɗɗe

ɗe o foti ƴettude.

Maa ɓe ndewindo Yerel laabi laabi, haa wona hitaande, eɓe ƴeewtoo ɓanndu mum.

Maa ɓe ndew e mum haa ɓe ngitta ɓikkon ñabbu kon fof.

Jooni, Yerel safriima haa nattii ɗojjude, leɗɗe o tottaa ɗee na cafra mo.

Abuu Cewngu, mawniiko, nawata mo lopitaal, so Neene Cewngu ronkii yahde.

Abuu Cewngu yahii farmasii ɓeydoyde leɗɗe safaara ɗee.

Yerel na ñaama e bool mum, kañum tan.

Omo yeewaa seeɗa, kono omo anndi ɗum ɓooyataa, ko maa o muña.

So o sellii, maa o waɗtu renndude e yimɓe lahal.

Baaba Cewngu ummiima Bame, ari laaroyde Yerel.

O waɗanii ɓiyum Yerel suudu hesuru.

Yerel nattii janngoyde lekkol, ko o joñaaɗo, sabu hulde woto o raaɓde woɗɓe.

Yerel na yeewaa, o alaa hay mo o rewtodii jaŋde mum ndee.

So o udditii kayee makko oo, o janngii seeɗa tan, o udda kadi.

Nde o yari ndee leɗɗe ɗee, ɓikkon ñabbu kon fof mbaati, o samori, o ruttii lekkol.

Hankadi, Yerel wontaa raaɓtude hay gooto.

Yerel joñaama lebbi keewɗi.

Mawniiko debbo, Ayse, wuppiratnoo comci mum ɗii ko wordesawel.

Ayse waɗatno ko booleeje Yerel fof bannge, omo ɗe lawƴira ndiyam ngulɗam.

Ko kanko kadi paasiratnoo comci ɗii feer gulɗo.

Ɗum muusiino no feewi, kono Yerel samorii.

Jooni Yerel dañtii ɓanndu, omo ñaama no moƴƴi.

Yerel na yara kosam ko heewi.

Yimɓe galle oo, e sehilaaɓe mum ɓee fof ina pijda e mum.

Sukaaɓe ɓee nattii hulde ñawu makko nguu.

Nde o ruttii lekkol, fof njaɓɓii mo,

o ummii na jala.

Madam makko, Neene Wiige, ɗoftii mo to biro Nooroo, dirikteer oo.

Nde o yottii e kalaas hee, giƴiraaɓe makko ɓee ngoni e foɓɓande mo.

Yerel wi’i o heppiino artude e kalaas hee.

So futbal waɗii, ko kanko wonata gool oo.

Yerel na mawnira no moƴƴi, omo softina ɓanndu mum.

Sehilaaɓe makko kulle ladde ɗee fof na poɓɓana mo.

Yerel Cewngu anndii cuuɗi udditte, cerɗi naange na naata.

Henndu yonndu na foti naatirde e kenorɗe ɗee.

Suudu fotaani faaɗde, kulle keewɗe na ndennda leeso wooto.

Hanti kam, Yerel renndat e kulle goɗɗe ɗee, na ngottodoo, na kirtodoo.

Omo weltii e Neene Cewngu, Abuu, Ayse, Baaba Cewngu e sehilaaɓe mum ɓee kadi.

NAAMNE ƊEE :

1. Ñawu Yerel nguu, ko addi ngu ?

2. MbeleYerel na yahatnoo lekkol nde

o ñawi ndee ?

3. Mbele Baaba Cewngu e Yerel’en

koɗdi ?

4. Hol ko mbasiyoto-ɗaa neɗɗo

gonduɗo e ñawu Yerel nguu ?

Nde Ngaari ɗannotoo ndee, tawi ina woni e hakkunde doole mum, alaa ko o wondi.

Leydi ndi o yahi ndii, o waɗi toon duuɓi joyi, artaani.

Nde o hebori artude ndee, o winndu ɓataake, o neldi ɓesngu makko.

A anndini ñalaande nde o anniyii artude,

e sahaa oo kala.

Joom suudu makko, e ɓiɓɓe ɓee fof puɗɗii haaldude e gartugol makko ngol.

ɗ anngal ɓooyngal

Mustafaa, kodda oo, anndaa baaba mum.

Pennda noon, ko baaba mum ɗannii koo jooɗii toon, welaani ɗum.

Pennda noon janngata ko to iniwersitee too.

Mustafaa naatii lekkol rowane, nde dañi ndee duuɓi jeegoom.

Ko e hitaande adande nde Ngaari yahi ndee tan, o neldi kaalis laabi ɗiɗi.

Ko ndeen Raamata wayri heɓde ko ummii e Ngaari.

Ko ɗuum addani Raamata yeeyde liɗɗi to jehre Sanndaga too, Ndakaaru.

Ko kaalis njeeygu nguu o jogorii galle oo, gila joom galle makko ɗannii haa hannde. Hannde noon, Raamata heɓii ɓataake ummoriiɗo e Ngaari.

O janngii ɓataake oo laabi laabi,

miijo fof na jola e ɓernde makko ndee.

Pennda yahii, yaltinoyi albom fotooje oo.

Omo ƴeewa ɗo o wondunoo ɗoo e neene makko, e baaba makko, e miñiiko Mustafaa.

Baaba makko ummii ɗoo ko e duuɓi mum capanɗe tati e joyi, e cagataagal mum.

Neene mum wiyi ɗum: Baaba maa ko joom doole wonnoo, hay gooto meeɗaa yawaade mo!

Mustafaa ari suɓii foto wooto, o dogi o holloyi neene mum to kaatani too.

Raamata ƴeewi foto ngoo, wiyi ɗum: Ɗoo, tawi baaba maa na heblanoo ɗannaade.

Ndeen, tawi a dañaama haa keɓ-ɗaa lebbi ɗiɗi, ndeen foto ngoo ɗoo waɗaa.

Ɗanngal ngal ko bettunoongal, ngal heblanaaka, ko isin maɓɓe tan nawi mo.

Pennda wi’i neene mum : «Ko haɗnoo mo jooɗaade, o waasa yahde ?»

- Baaba maa yiɗnoo ko jooɗaade, kono ko teddinde liggeey makko tan saabinoo o yahi .

- Ko waɗi noon, gila o yahi haa jooni o artaani, o neldaani ?

Raamata wi’i ɓiɗɗo oo : «Alaa, baaba maa neldii laabi ɗiɗi !»

- Ndeen noon wayri, sabu o nelditaani gila ndeen. Mbar ko jam ?

Raamata foɓɓi hello, wi’i ɓiɗɗo oo :

«A du’antaako mi jam, baaba maa ina e jam !»

Pennda wi’i : «Ko miijo am tan wonnoo, kono mi yi’ii na njogori-ɗaa nii galle oo!»

Raamata wi’i : «Ngaccen kaan haala, ndu’ano-ɗen baaba maa yo o artu e jam !»

Feccere jamma Ngaari yottii galle, tawi fof’en ɗaaniima.

Ɓe njooɗii haa woodi konnguɗo, Raamata udditi, artiri junngo e hunduko : «Holi oo ?»

Sukaaɓe ɓee fof pindi, ɓe ndogi, ɓe ngari.

Raamata e Pennda keɓtinaani Ngaari, sabu fooƴre, tee omo waylii no feewi.

Weste jooɗɗo no feewi o ɓoornii ; miɗo sikki ko ko tiiɗi o soodi mo.

Bagaas o addi oo ina heewi haa ko sofeer taksi oo walli mo naatnude nder galle.

Yimɓe galle ɓee mbismii Ngaari nder saal, ɓe ngoni e yeewtude.

Raamata na ƴeewa gorko mum oo, oon na ƴeewa mo, haa ɓooyi ɓe njiɗi woyde.

Raamata na woya, na wi’a e ɓernde mum : « Ngaari am jahnooɗo oo artii !»

Ngaari haalaani hay batte, so wonaa tan omo weltii, omo moosa, omo jala.

Raamata ina naamnoo mo hol to o wonnoo e hol ko o liggotonoo toon.

Nde weeti, Mustafaa, tokosel ngel dogi ari wi’i Raamata : « Neene, hol nde baaba am ari ?»

Raamata wi’i ngel ko o kiirɗo arde, tee tampere ɗanngal ko ko jaggi mo no feewi.

Nde Pennda fini, neene makko hollondiri mo e baaba makko, o weltii heen no feewi.

Kono o wi’i neene makko : « Baaba am ko gasɗo, to o wonnoo too welaani.»

Ko e dow ɗuum, Pennda wi’i yo baaba mum ar yaha lopitaal sabu omo nanndi e tampuɗo.

Ko nii woni ɓe nawi baabiraaɗo oo,

doktoor oo wiciti mo.

Ɗoon e midi yonde, tawi o waɗanaama ko foti waɗaneede koo fof.

Ɓe mbi’aa yo ɓe ngartu ɗoon e balɗe nayi, o ƴeewtee.

Oon sahaa noon, ko doktoor oo Ngaari yiidata, o winndana ɗum leɗɗe goɗɗe so tawii o seɓoraani.

Ñande ɗum yonti, Ngaari yahdi e Pennda e yaay mum, ɓe nduttii lopitaal.

Ñande heen, doktoor oo wi’i Ngaari wonde ko liggeey muusɗo jaggi ɗum.

Doktoor holliti mo wonde omo foti fooftaade no moƴƴi, tee o yara leɗɗe ɗee.

O fawi heen kadi wonde so rewii jamirooje ɗee maa seɓor no moƴƴi ko ɓooyataa.

Ɓesngu nguu fof yetti doktoor kono o holliti wonde ɗum jaraani sabu o waɗi

tan ko gollal makko.

Doktoor oo wi’i, omo foti ñaamde no moƴƴi, tee o ƴetta leɗɗe ɗee, o waasa yejjitde.

Raamata wi’i maa ɓe njaggiran Ngaari

haa sella.

Ko goonga, omo tampi kono omo tiiɗnii,

tee omo jogii jom.

Doktoor wi’i yo o rew leɗɗe ɗee,

tan o ƴeewa.

Maa mi totte deftel binndangel ko moƴƴi ñaamde, ɓesngu maa janngora heen.

Yo ɓe piɓ anniya tan, aan ne mballitaa ɓe

e toppitagol ngol.

Balɗe ina ɓenna, Ngaari ina golla ko doktoor oo yamiri mo koo.

O fuɗɗiima yi’de jam e tampere jaggunoonde mo haa fof’en kuli.

Sahaaji, omo yahdodoo e ɓesngu makko, tee omo softa heen.

Sahaa e sahaa kala, omo wirtoo nokkuuuji ɗi o heɓtinaani hake ko o ɓooyi e ɗanngal.

Sukaaɓe makko ngona e jalde mo sabu makko yejjitde won e mbeddaaji

ɗi o anndunoo.

Ñalɗi ina ɓura yahde, Ngaari ina seɓora.

O tolniima ɗo nganndu-ɗaa o yiɗi ko etaade yahde attaliyee too, o ɓamta liggeey.

Joom suudu makko wi’i ɗuum ina moƴƴi, kono yo o waɗ seese, o waasa tampinde ɓanndu makko.

Ko noon Ngaari ɗooftorii wasiyaaji ɗi doktoor oo e joom suudu makko totti ɗum.

Ɓanndu mum na artira seeɗa seeɗa,

haa ɓooyi Ngaari waɗti welde yiyde.

Koddayel ngel suusti mo, haa wattindi woowi ɗum, omo fijda e makko.

Ngaari fuɗɗitii wuurtude, ɓernde mum ɓeydii huccitde e aduna.

Ko nii woni, o udditi attaliyee minise e sara galle makko, omo toon dawa subaka kala.

Haaɗaani ɗoon tan, sabu o sosii fedde findinoore sukaaɓe haa njooɗoo e leydi hee.

O fuɗɗorii ko e sukaaɓe tokoosɓe ɓee, omo yeewtana ɓe ko feewti e yiɗde leydi mum.

Nde o fuɗɗotoo, heewɓe njiɗaano arde tawtoreede jeewte ɗee.

Kono e wattan fof, sukaaɓe leegal ngal mbaɗti arde e jeewte hee.

Raamata, ɓiɗɗo janngoowo doktoraagal

to iniwersitee oo, ari ina walla ɗum.

Yahii haa ko sukaaɓe leegal ngal mbattindi ƴetti jeewte ɗee na mbaɗa ɗe.

Jooni, ɗum yawtii boom leegal mu’en ngal tan, ɗum sariima e leeɗe goɗɗe ɗee.

Ɗeya too balɗe, waɗii tele gooto garɗo e leegal hee mbele omo yeewtida e Ngaari.

Sukaaɓe leegal ngal fof ngarii tawtoreede yeewtere ndee.

Yeewtere ndee yalti e tele, yimɓe njeeɓi ɗum, teleeji goɗɗi ngari ƴeewde Ngaari.

Heewɓe ɓeydiima yaajnude ganndal mu’en e ko faati e jooɗaade e leydi mum, ɓamta ndi.

Yimɓe ɓee ɓeydii softude e feewnude nokku mumen, ɓe njaɓi jooɗaade e leydi maɓɓe, ɓe liggoo.

Hay yiɗnooɓe yahde bannge goɗɗo mbattini ko jooɗaade liggii e nder gure mu’en.

Ngaari ruttiima to doktoor oo too, yetti ɗum e ko oon safri ɗum koo.

Ngaari hollitii mo ko wa’ɓe no makko

nii njari yetteede.

Waɗi sahaa, Ngaari jooɗii, ina yeewtida e ɓesngu mum.

Woodi suka debbo naatɗo, tan Ngaari wulli : «Hayyoo sehil am !»

Ndeke, ko naatɗo oo e Ngaari ndenndunoo liggeey.

Caggal nde o salmina haa saɗi joofi,

o addanaa ndiyam, o yari.

Ngaari woni e naamnondirde e makko sehilaaɓe.

Suka debbo oo haalani mo no ɓe ngoori toon kala.

Ɗoon e ɗoon, o yaltini kaayitol banke,

o toti ɗum Ngaari.

Ndeke ko isin to Ngaari liggotonoo too neldi ɗum kaayitol ngol.

Ngaari weltii heen, wi’i ko sukaaɓe muuɗum ɓee adotoo soodande heen ordinateer.

Sukaaɓe ɓee ne ngoni e welkude,

ina ndiwndiwna.

No janngo e mum nii, ndeen ɓe pinii, Ngaari yahdi e sukaaɓe mum e joom suudu mum.

Caggal nde o tiroyii kaalis oo haa o heɓi,

ɓe njahii e bitik mawɗo.

Ɓe tawii toon ordinateeruuji baɗɗi faayiida, moƴƴi, tee jooɗɗi.

Ngaari soodani ɓe mo hono mum alaa, sukaaɓe ɓee njaggondiri kees ordinateer oo no moƴƴi.

Sukaaɓe ɓee ina keppa ko njettotoo haa

ɓe kuɓɓa ordinateer oo.

Ndeen ɓe naatii galle tan, sukaaɓe ɓee ngoni e tampinde baaba maɓɓe naamne.

Ko e dow ɗuum o yaltini ordinateer oo, fof’en ngullidi, galle wonti diiraango wooto.

O wi’i yo ɓe kuutorii ordinateer oo,

ɓe ɓeyda jaŋde maɓɓe.

Ɗuum maa saaboo ɓe ndaña wune,

ɓe ndaña ɗoo liggeey, ɓe mbaasa yaltude leydi ndii.

NAAMNE ƊEE :

1. Hol ɗo Ngaari wonnoo e sahaaji jawtu ɗ i ɗ ii ?

2. Hol ɗ oftu ɗ o Ngaari fa’de to lopitaal ?

3. Hol ko waɗi haa Ngaari dañti doole,

haa darni caali minise ?

4. Hol miijo mon e no Ngaari toppitortoo ɓ esngu mum nguu nii ?

Meeɗii woodde gure ɗiɗi kuccondirɗe, ngoo na wi’ee Falto, ngoya na wi’ee Safro.

Hoɗɓe ɓee Falto, ɗo taw-ɗaa ɓe fof,

eɓe ngetoo waɗde ko haɗata ɓe ñawde.

Hoɗɓe ɓee Safro, ɗo taw-ɗaa ɓe fof,

eɓe ɗaɓɓa lekki no ɓe cafrorii.

Ñande wootere, joom wuro Safro fotti e joom wuro Falto, o wi’i ɗum : «Safro, cellaa!»

Joom wuro Falto, heɓɓitii, wi’i ɗum : «Falto, cellaa!»

Joom wuro Safro wi’i joom wuro Falto : «Aywoo, ar mbaɗen cokki !»

Wuro Falto e Wuro Safro

Falto ñiɓi cokki leɗɗe, Safro addii cokki kaaƴe, ɓe puɗɗii sokkaade.

Gooto e maɓɓe kala, yimɓe wuro mum ngari, ndarii caggal mum, na nduñca.

Joom wuro Falto ƴetti cokka leggal waɗi

e wullo, wi’i : «Faltaade ɓuri safraade !»

Faltonaaɓe poɓɓani joom wuro mu’en oo.

Joom wuro Safro ƴetti haaƴre, waɗi e wullo, wi’i : «Safraade ɓuri faltaade !»

Safronaaɓe luuki haa dow, ɓe ngoni

e foɓɓande joom wuro mu’en.

Joom wuro Falto ƴettiti cokka leggal ngoɗba, wi’i : «Ndeento-ɗen ñawu!»

Wonɓe caggal mum ɓee fof ndenti na luuka, na ndiwa.

Joom wuro Safro ƴettiti leggal goɗngal, wi’i : «Mo cafru-mi fof sella!»

Safronaaɓe ndenti kadi, ngoni e foɓɓude

e amde. Falto ƴettiti konngol, wi’i ɗum : «Kala ñeemtinɗo mi, yaawataa ñawde !»

Faltonaaɓe ndenti kadi na cuuwta juuɗe dow, na luuka.

Wondunooɓe ɓee e Safro, ƴetti ɗum,

ɓe ndoondii ɗum, njahi na ɗum njima,

ɓe mbi’i ko kanko hawi.

Falto wi’i Safro : «Mo-wuuri, yo en kawrit ɗoo kadi !»

Safro wi’i ɗum : «Maa mi ɓeydu leɗɗe am.»

Falto wi’i yimɓe wuro mum : «Woto tikkee, paden haa mo-wuuri, maa en ɓeydu peeje paltagol !»

Hakkunde Faltonaaɓe e Safronaaɓe,

hol mo ɓurata selluɓe, mo-wuuri ?

Nde Safro e yimɓe mum kooti wuro,

ɓe naati ladde, eɓe ɗaɓɓa kaakooli e ɗaɗi.

Ɓe mbaɗi suudu huɗo mawndu,

hedde ladde hee.

Caggal ɗuum, ɓe moofti leɗɗe mu’en

fof e nder suudu mawndu nduu.

Suudu huɗo nduu heewi tep leɗɗe, Safronaaɓe fof mbeltii.

Kikiiɗe oo, ɓe mbaɗi welnere mawnde,

ɓe mbaali yimde e amde haa gite laaɓi.

Tawi oon sahaa, to wuro Falto, yimɓe ɓee eɓe e peeje no ɓe ndeentorii ñawu.

Ɓooyaani tan, ɓe mbinndi deftere hawridinnde peeje paltagol ñawu fof.

Joom wuro Falto nawi deftere ndee, nde muulaa, nde tottaa yimɓe wuro mum fof.

Caggal ɗuum, o mooftoyi deftere mawnde ndee ɗo laaɓi.

Wuro Falto woni e janngude deftere ndee, na rewa wasiyaaji ɗii, ñawu woɗɗitii ɗumen.

Nde ɗum woni lebbi sappo e ɗiɗi, hitaande timmi, Safro e Falto poti hawritde kadi.

Ngol kadi, gooto kala na ardi e yimɓe mum, ɓe ndarii, ɓe kuccondiri.

Safro fiytii becce wi’i ɗum : «Leɗɗe cafrooje ɗee fof ko miin jogii !»

Safronaaɓe luuki : «Minen njogii ɗum,

minen njogii ɗum!»

Falto ƴetti konngol wi’i : «A tinii deftere nde Faltonaaɓe mbinndi ndee e deentagol ñawu ?»

Ɓooyani tan woodi garɗo, ina leppi cebek warñeende : «Suudu men leɗɗe nduu sumii !»

Safro ummii yahdi e yimɓe mum,

ɓe ndogi, ɓe nduttii wuro mu’en.

Nde ɓe njettii, ɓe tawi suudu huɗo nduu sumii haa royti, wonti ndoondi.

Huɗo ladde koo sumi, huɓɓi suudu huɗo ndu leɗɗe ɗee ngonnoo nduu.

Nde yimɓe ɓee ngari ndee, ɓe tawi suudu nduu wontii ndoondi ɓoldi.

Safronaaɓe keɓi caɗeele e mette mawɗe.

Nde Falto tini ko waɗi koo, yahdi e yimɓe mum laaroyde Safronaaɓe ɓee.

Nde ɓe njettii, Falto ƴetti konngol e innde yimɓe wuro mum, wi’i ɗumen : «Yo Alla hoytin caɗeele !»

Nde o gasni, o totti Safro mballitaari Faltonaaɓe.

Joom wuro Safro haftodi e sekre, wi’i ɗum : «Minen Safronaaɓe min ƴettataa sadak !»

Joom wuro Falto e yimɓe mum, haala kaa betti ɓe.

Falto etii waɗde maslahaa haa sawti, joom wuro Safro salii haa yoori.

O etii haa tampi, Safro salii, wi’i ƴettataa ballal ngal Falto addi ngal.

Falto e yimɓe mum ndañi heen gacce no feewi, ɓe kooti wuro mu’en.

Ko ɗuum waɗi Safronaaɓe e Faltonaaɓe mbaawraani haa jooni.

Faltonaaɓe e Safronaaɓe, gooto kala jaggi hoore mum e oya.

Nde ɓe njooɗtii hitaande, yimɓe wuro Safro fof ñawi, lelii, ɓe kortii waɗde hay golle goote.

Gese mu’en keewɗe ndonkaa remeede e ndunngu hee.

Huɗo koo mawni, fa’i dow, alaa gawri mawni ɗoon.

Sukaaɓe heewɓe njanngoyaani sabu ñabbuuji, mawɓe fof lelii na ngoytoo.

So jemma arii, wooda e yimɓe Safro ummiiɓe koɗoya bannge goɗɗo.

To wuro Falto too, yimɓe ɓee fof eɓe ngondi e softeende e cellal.

Gese mu’en njeñi, ɓe ndañi yaakaare gawri, gerte, basi e geɗe goɗɗe fof.

Yimɓe ɓee ngondi e cellal, weltaare e semmbe, eɓe njooɗoo e batuuji,

eɓe njeewta.

Sukaaɓe ɓee na pija, na njala,

na njanngoya, na ngarta.

Sagataaɓe ɓee na piya lammbaaji,

eɓe cippira e woɗɓe, eɓe liɓa.

Yimɓe Falto mbinnditii deftere woɗnde,

e nafoore Paltagol wi’eteende :

Ɓoortaade hade maa sumreede.

Goram, wuro Safro, ko yimɓe seeɗa koɗi ɗoon jooni.

Ɓee njahi ɗaɓɓoyde ñawnduɗo ɗumen,

ɓee na ñawi na lelii.

Hay joom wuro Safro, natti waawde hay batte, kanko ko ñawɗo, na lelii.

Daɗi, hakko, baaji kahi, e geɗe goɗɗe,

fof Joom wuro Safro ƴettii.

Mbuuwri e kurujuru keewi e mbeddaaji wuro Safro, diƴƴe tuɗi, ɓowɗi keewi.

Joom wuro Falto noddi batu to hakkunde wuro too.

Fof’en ngari, nootii Falto, o ƴetti konngol wi’i : «Kala ko yonti, yontii !»

O wi’i ɗumen : «On nji’ii caɗeele jaŋɗe ɗee e koreeji men Safronaaɓe ɓee.

Woodi gummiiɗo, o wi’i : Wuro Safro, wontii gente, neɗɗo heddaaki ɗoon hannde !

Goɗɗo ƴetti konngol wi’i : Miɗo ɗumen yurmaa, sabu hay gooto sellaani ɗoon !

Joom wuro Falto wi’i ɗumen : «Njiɗnoo-mi ko njahden, mballoyen yimɓe wuro Safro.»

Fof’en njahdi e miijo joom wuro Falto ngoo, gooto fof rokkiri miijo mum.

Yimɓe ɓee nanondiri e ko foti adaade waɗeede to wuro Safro too, wi’aa, ko laaɓal.

Yimɓe wuro Falto ƴetti kaɓirɗe mu’en,

ɓe ñalloyi wuro Safro, mi ñalli fittu.

Nde hiiroyta, tawi wuro Safro laaɓii cer, alataani hay tuundi ngootiri, walla ndiyam tuɗɗam.

Saare ɓowɗi ummii wuro Safro, diwi ɗaɓɓoyi wuro woɗngo, tunwungo, hoɗoyi toon.

Wuro Safro wuurti, sabu jooni engo laaɓi, engo weeytii.

Ɓooyaani tan joom wuro Safro selli, yalti, yiyi wuro mum ngoo engo neyɓa.

Ɓernde mum ɓuuɓi, o fottitini yimɓe heddinooɓe ɗoon ɓee fof, o haaldi e maɓɓe.

O laɓndii ɓe hol mo laɓɓini wuro ngoo,

ɓe mbi’i ɗum ko Faltonaaɓe.

O wi’i ɗumen : «Falto e yimɓe mum ɓe ndiiwno-ɗen arde laɓɓina wuro men,

ko ɗum gacce !»

Safronaaɓe kaaldi haa ɓe nanondiri e ko ɓe poti waɗde koo. Noon tan, Safro yahdi e yimɓe mum haa ɓe njettii e damal wuro Falto, o neli neɗɗo, tintinoowo.

Nelaaɗo oo yahi to Falto wi’i ɗum :

«Ko joom wuro Safro neli mi.»

Joom wuro Falto e yimɓe mum, kala ƴeewɗo goɗɗo oo, haawee.

Nelaaɗo oo wi’i ɗumen : «Omo ma fadi,

aan e yimɓe wuro maa, Ɓoggal Aadi !»

Nde joom wuro Falto yahi haa yi’i Safro,

o heɓtinaani ɗum sabu no o naywiri nii.

Ɓe calmondiri haa joofi, Safro wi’i ɗum : «Accan am hakke, ko mbaɗno-maa-mi koo.»

Joom wuro Falto wi’i ɗum : «Mi yaafi-maa- ma e ɓernde ɓuuɓnde yem !»

Safronaaɓe mbi’i : «Wuro amen ko siccunoongo, diƴƴe tuɗɗe e ɓowɗi keewɗi njaltii ɗoon. Laaɓ-laɓɓinal ngal mbaɗ-ɗon ɗoon ngal, ko kamngal sellini Safronaaɓe fof ! Nguli ɓanndu, muuso reedu, deedi dogatɗi, e buubi, fof ngummiima wuro amen jooni.»

Faltonaaɓe ndefani Safronaaɓe, nawani ɗumen, ɓe ñaami haa ɓe kaari.

Nde ñaami haa ɓe ngasni, ɓe ndefanaa ataaya belɗo, gonduɗo e naanaa.

Joom wuro Safro e yimɓe mum njari e ataaya hee haa ɓe njonaa, ɓe lelii, ɓe pooftii.

Noon tan, joom wuro Safro hucciti e dental ngal fof, wi’i : «Mi waɗii Falto gardiiɗo !»

Colli gonnooɗi e dow Ɓoggal Aadi ngoni

e yimdude.

Dental ngal fof weltii, eɓe moosa, na njalda, gooto kala na salmina goɗɗo oo.

NAAMNE ƊEE :

1. Hol no gure ɗiɗi ɗee mbiyetee ?

2. Hol e majje waɗi yimɓe ñawnooɓe ɓee ?

3. Wuro ngo yimɓe maggo ñawnoo ngoo, ko ñawni ɓe ?

4. Hol miijo mon e no neɗɗo foti waɗde nii, so o yiɗaa ñawde ?

Nanondiral haakkunde gure Falto e Safro ɓeydii yajjitde cellal e leydi hee fof.

Suka e mawɗo, debbo e gorko, fof ɓeydiima softande jaŋde e golle.

Dañal ndema kaa ɓeydii, nguura oo yoni, fof’en na ñaama haa kaara.

Sukaaɓe ɓee ndañi wune mawɗo e jaŋde hee, jinnaaɓe ɓee mbeltii, ɓe mbeltini sukaaɓe ɓee.

Leydi ndii ndañi wune e coftal ɓalli, sabu ko kamen nawi araaraay lammba baɗnooɗo to Niiseer too.

Woto en njejjit abadaa, jiɗɗo sellude,

yo nanngu wonde : faltaade ɓuri safraade !

Ngoone e Maateeru na pijatnoo gaɗa wuro.

Maateeru addi ñaañooru mum yooɗndu, holli ndu Ngoone, wi’i ko kaaw mum soodani ɗum ndu.

Ngoone wi’i ɗum, miin ne miɗo jogii ɓinngel leɗɗal, maa mi addu ngel janngo pijiren.

Maateeru wi’i ɗum : Waɗde janngo maa mi ñaañan ɓinngel maa leɗɗal ngel.

Ngoone na jala, na weltii, sehil makko Ullundu na ƴeewa cukalon pijatkon na njeewta kon.

Ngoone ko ŋasɗo

Haa seeɗa tan, Neene Kummba noddi Ngoone, wi’i ɗum : «Ngoone kooten noon.»

Ngoone jaabii : «Neene mi yiɗaa hootde jooni noon, mi fijdat e Maateeru seeɗa !»

- Maa a artu, accu haa janngo pijdaa

e sehil maa.

Ngoone noon, ɓernde na ƴoogi, wi’i Maateeru : «Waɗde mi yahii haa janngo.»

- Eyyoo, haa janngo, Ngoone, mbaasaa yejjit addorde ɓinngel maa leɗɗal ngel noon !

Ngoone tikki no feewi noon, ko foti hootde koo, kono tan o yahi, yahdi e neene mum.

Nde ɓe kooti ndee, o lootii, hirtii, neene makko leloyi mo.

Omo ɗum loota haa o yi’i puttel e yeeso mum.

O wi’i ɗum : «Aɗa waɗi ɗoo puttel,

miɗo anndi ko ñuuñu fiɗ maa ɗoon.

Woto mem ngel, accir noon, maa ngel sellu ; haa subaka, e jam.»

Neene makko ñifi lampa oo, artiri damal ngal, o ɗaanii.

E janngo mum heen, Ngoone heppi no feewi yahde fijidoya e sehil mum Maateeru.

O haftii e leeso tan, yahi omo lootoyoo.

O ƴeewi daarorgal tan, o faayi.

O anndaa ko ɗum woni, kono ɓanndu nduu na feɗɗa tan.

Yeeso ngoo fof na wonti puƴon puƴon.

O luuki, tan noddi neeniraawo oo, oon dogi ari wi’i ɗum : «Ngoone, ko ɗum woni ?»

Kala ƴeewɗo wi’a : «Ɗum kam ko ɗum wonii, ellee ko o camaaɗo.»

Neene Njeeme memi hoore ndee,

tawi ende wuli jaw.

O wi’i ɗum : «Daɓɓel am, aan dee ko a paawaaɗo !

Njahen dispaaseere, to gorgol Kummba,

o ƴeew maa.»

Nde ɓe ngari, Doktoor Kummba ɓoli Ngoone haa laaɓi.

O ƴetti luppu, ko wa’i no daarorgel mawninatngel, omo laartindoo puƴe ɗee.

O wi’i Neene Njeeme e Ngoone : «Ɗum,

ko ɗum came !»

Ngoone haawaa, wi’i ɗum : «Ko woni came ?

Waɗde ɓanndu am ko waɗndu ŋappati.»

Neene Kummba wi’i ɗum : «Alaa !

Ɗum ɗoo wonaa hay batte, ko ɗum puƴe jaltatɗe tan, jooni ɗum sella.

Maa mi tottu ma ɗoo leɗɗe ɗe neene maa weeɗat maa, so ɓanndu maa wulii.

Goɗɗum ɗum, ko siro, a yarat mbo mbele peɗɗugol ɓanndu ngol ustoo.

«So a hootii noon, a loototo haa laaɓaa, lelo-ɗaa, mbaasaa ŋaañaade.

Sonaa ɗuum tan, a yaawataa sellude,

tee aɗa waawi raaɓtude yimɓe woɗɓe.

«Came alaa ñakku, te ina yaawi ko raaɓata.

Ɗuum waɗi, gonduɗo heen fof, a jooɗoto galle maa, mbaasaa yaltude.»

Gorgol Kummba, ñawndoowo oo, omo ɗum weltina, o wi’i ɗum : «Eyyoo, seydi Bah !

Aan ko a cukalel cuusngel reedu ; woto ŋaaño puƴe ɗee, a nanii, jooni cellaa.

Ngoone wi’i : «Eey.»

Gorgol Kummba ɗofti ɓe haa to damal dispaseere too.

Ɓe mbaynondiri, o yahdi e neene mum,

ɓe kooti galle.

Nde ɓe keɓoyi, Neene makko feewtini

leeso ngoo, o wi’i ɗum : «Ar lelo ɗoo !»

Ngoone na anndi fotaani ŋaañaade,

kono puƴe ɗee na peɗɗa ko moƴƴi.

O woni e ñurmbitaade e leeso hee tan.

O ƴetti wudere nde o suddinoo ndee,

omo nde dirga e dow puƴe peɗɗatɗe ɗee.

Neene oo hoolkisii, o wi’i : «A nanii ko doktoor Kummba wi’i koo, woto ŋaaño dee !

So a ŋaañaaki, looti-ɗaa haa laaɓi, jooni puƴe ɗee njaha laabi majje, cellaa.»

Ngoone ŋuuñi, wi’i : «Kono Neene, ina feɗɗa no feewi dee !»

Neene makko wi’i : «Fad mi wulnan maa ndiyam, mi loot maa, maa a weeyto no moƴƴi !»

Nde yumma oo wulnata ndiyam ndee, Ngoone na lima puƴe gonɗe e ɓanndu mum ɗee : «Jeetati e yeeso, jowi e junngo, wooroo capanɗe tati e ɓanndu am !»

Neene oo noddi ɗum : «Ngoone, ndiyam ɗa wulii, ar looto.»

Ngoone naati e lootorde hee, ndiyam ɗam na ɗeɓi wulde seeɗa.

O seppinii, woni e fijirde ɓinngel leɗɗal ngel, e nder beñwaar hee, yejjiti peɗɗeeki kii.

O woni toon dumunna, neene makko wi’i

mo : «Ngoone yaltu noon !»

Nde o gasni, neenem totti mo aspirin sabu ɓanndu wulnoondu nduu.

O totti ɗum kadi siro gustoowo peɗɗeeki.

Ngoone lelii, natti tinde hay ndiga.

O wi’i neene makko : «Miɗo sokli yahde to dingiral too, mi fijidoya e Maateeru.

Mi nattii feɗɗeede.»

Neene oo wi’i ɗum : «Alaa Ngoone,

hannde a waawataa fijdoyde e Maateeru’en.

A sellaani, ɗuum noon a jooɗoto e galle hee, poofto-ɗaa.»

Ngoone mettaa no feewi ko o waawaa fijidoyde e Maateeru koo.

Maateeru maa sikku wonde o haalaani goonga, o alaa pijirgel.

De ɓanndu mum boom nattii feɗɗude.

Neene makko wi’i mo : «Maa a fijdoy

e Maateeru so puƴe ɗee fof nattii.

A nanii ko doktoor oo wi’i koo !

O wi’i ŋas ko ko raaɓata, tee so a yahii to Maateeru, a raaɓtat mo.»

Ngoone yiɗaano raaɓtude Maateeru, sabu ko sehil makko.

O jaɓi ko neene makko wi’i mo koo, ruttii, leloyi e leeso mum.

O heppi no feewi noon, mbele puƴe mum ɗee na cella.

Ko o waawaa ŋaañaade koo kadi haaɓnii mo no feewi.

Heen sahaaji, ina feɗɗa ko moƴƴi boom.

Kono so ŋaañiima puƴe ɗee, o yaawataa sellude, tee ko o jiɗɗo fijdoyde e Maateeru.

Ɓuri ɗum haaɓnaade fof noon, ko ko o alaa koo mo o fijdi.

Wi’aama, o yahataa lekkol haa o sella.

Sukaaɓe galle ɓee fof kaɗaa arde,

na ɓadoo Ngoone.

Kono mawɓe wonɓe e galle ɓee fof,

eɓe ɗum mbeltina.

Gooto fof na toppitoo ɗum.

Baaba Abuu soodanii ɗum sokolaa

e banaana.

Taanoo Daawuuda okkii ɗum gerte,

so jemma waɗii omo ɗum yeetanoo.

Gorgol Ayda na jooɗii sara makko,

na ɗum yimana.

Neene makko na noddira ɗum «daɓɓel am», omo ɗum ƴeewra gite yurmeende.

Yimɓe galle ɓee fof na taarii ɗum, so noddii fof njaccoo ngara.

O weltii, anndi hannde ko kanko woni laamɗo, alaa peepatɗo mo, fof’en toppittoo mo.

Omo wi’a e ɓernde makko : Ñawu noon, ndeke ina wela, heen sahaaji !

Ngoone na joginoo e galle hee mbeewa ngoowba mo.

O wi’atnoo ba ko Aada, ko ba njooɗba, ndaneewa tal.

O yewnita ba noon, no feewi, omo wi’a e ɓernde makko, hay Aada mi hortiima fijdude.

Ndeen mi raaɓtat ba ŋas.

Baaba Abuu wa’i no nanɗo ɗum, o addoyi Aada, humi ba e sara makko.

Aada yi’i Ngoone, ba weltii no feewi,

ba woni e taasaade e makko.

Ngoone na yiɗi fijdude e mabba.

Kono omo huli raaɓtude ba.

Baaba makko wi’i mo : «Fijdu e Aada so

a yiɗii.»

Neɗɗo raaɓtataa mbeewa ŋas.

Ngoone yowti foofaango, o addi Aada dow leeso makko, ba lelii ɗoon.

Nde woni jonte ɗiɗi, Ngoone fini subaka,

o tawi puƴe ɗee fof njahii.

O wi’i, eyyoo, jooni mi waawa fijdoyde

e sehilaaɓe am ; neene makko kadi weltii.

O wi’i ɗum : «Aɗa waawi fijoyde hannde, kono a hacittoo haa ngasnaa.

Yah findinoy miñe, o lootoyoo.»

Ngoone dogi, yahi suudu Muusaa,

na ɗum findina.

O ñuurti mbajju mo o suddinoo oo tan,

o suumi hunuko.

Muusaa ne, yeeso ngoo na wonti puƴe ɓole.

Ngoone luuki : «Neene ar, Muusaa ko camaaɗo, mi fotaani ɓadaade mo !»

Neene oo ari wi’i : «Alaa, so a samaama gootol, a wontaa sameede.»

Ngoone fafi yejjiti pijdoygol ngol

e Maateeru.

O wi’i miñiiko oo : «Ndeen noon, ko miin toppitto maa, woto ŋaaño noon, a nanii !»

Miñiraaɗo oo wi’i eey, omo anndi so ko

doktoor Ngoone kam, maa o yaaw samorde.

NAAMNE ƊEE :

1. Ngoone, hol ñawu o wondi ?

2. Hol no maale came mba’ata ?

3. Mbele came na raaɓa,

no nganndir-ɗaa ɗum ?

4. Aan a meeɗii sameede ?

Hol ko miiji-ɗaa heen?