कति भारी भारी हो ?

Sukanya Sinha

यहाँ प्वाँख छ र यहाँ ढुंगा पनि छ | कुन गरुङ्गॊ छ र कुन हलुकाे छ? "कस्तो अचम्मको प्रश्न हो" , मैले भने ढुंगा गरुङ्गॊ हुन्छ र प्वाँख हलुकाे हुन्छ नि |

यहाँ हात्ती छ र उसंग पहिलेकै ढुंगा छ | कुन गरुङ्गॊ छ र कुन हलुकाे छ? "कस्तो हाँसउठ्दो प्रश्न हो",मैले भने हात्ती गरुङ्गॊ हुन्छ र ढुंगा हलुका हुन्छ नि |

पर्ख, तिमीले भर्खरै ढुंगा गरुङ्गॊ हुन्छ भनेको होइन ? हो , किनभने ढुंगा प्वाँख भन्दा गरुङ्गॊ हुन्छ तर यो हात्ती भन्दा हलुकाे हुन्छ |

त्यसैले 'यो गरुङ्गॊ छ ' अथवा 'यो हलुकाे छ ' भन्न नमिल्ने रहेछ | के यो अरु भन्दा गरुङ्गॊ छ? के यो अरु भन्दा हलुकाे छ ? भनेर सोध्नु राम्रो हुन सक्छ |

तर याे प्रश्न- यो ढुंगा कति गरुङ्गॊ छ? के हामीले हात्ती र प्वाँखको बारेमा कुरा नगरी उत्तर पत्ता लगाउन सक्छौ ? हो, हामी सक्छौ | हामीले ढुंगालाई किलोग्राममा तुलना गर्न सक्छौ | किलोग्रामबाट हामीले बस्तु कति गरुङ्गॊ वा हलुकाे छ पत्ता लगाउन सक्छौ| यो ढुंगा कति किलोग्राम गरुङ्गॊ होला ? वा कति किलोग्राम हलुङ्गॊ होला ? भनेर राम्रो प्रश्न सोध्न सकिन्छ | के.जी वा किलो भन्नु र किलोग्राम भन्नु उस्तै हो |अबदेखि , छोटकरीमा किलोग्रामलाई के.जी भनौ ल |

तर यो कति के.जी छ ? हेरौ | "कृपया मलाई एक के.जी प्याज दिनुहोस न " भनेर तिमीले तरकारी पसलेलाई भन न पसलेले एकातिर एक के.जी. को ढक राखेर अर्कोतिर प्याज राख्छ र बराबर बनाउछ| मैले एक के.जी प्याज गन्दा १३ वटा पुग्यो | यसबाट एक के.जी मा १३ वटा प्याज हुदो रैछ बुझिन्छ | तर यो साँचो होइन | १ के.जी मा सानो प्याज भए १६ वटा र ठुलो भए १० वटा पुग्छ |

हामीलाई सांचिकै १ के.जी तौल भएको बस्तु पत्ता लगाउनु छ | मलाई थाहा छ १ लिटर पानीको बोत्तल १ के.जी हुन्छ | हात्ती कति किलो होला? अब यस्को बारेमा कुरा गरौ न | लगभग ४००० किलो ! यदि हामीले एकातिर हात्ती अनि अर्कोतिर ४००० वटा १ लिटर पानीको बोत्तल राख्नुपर्छ |

१० वटा गाई वा २०० वटा मध्यम कुकुर पनि ४००० के.जी हुन्छ |

अब हामी केहि धेरै गरुङ्गॊ बस्तुको कुरा गरौ , अब म ठुलो प्रश्न गर्छु - यो पृथ्बी कति गरुङ्गॊ छ?

यो पृथ्वीको तौल ५,९७४,०००,०००,०००,०००,०००,०००,००० के.जी छ वा ५,९७४,०००,०००,०००,०००,०००,०००,००० के.जी १ लिटर पानीको बोत्तलहरुसंग बराबर छ | यो धेरै धेरै गरुङ्गॊ छ | यदि हामीले पृथ्वीमा भएको पुरै पानी प्रयोग गर्यो भने पुरै बोत्तलमा पानी पुग्दैन |

उफ्फ़! अब यी गरुङ्गा कुरा गरिसकेपछि हामी प्वाँखको कुरा गरौ | प्वाँख कति हलुकाे ? यो के.जी भन्दा २,००,००० गुणा हलुकाे छ | यदि हामीले १ लिटर पानीको बोत्तललाई एकातिर राखेर तौल लिएउ भने बराबर गराउन अर्कोतिर २,००,००० प्वाँखहरु राख्नुपर्छ |

१ के.जी भन्दा पानीको थोपा ३०,००० गुणा हलुकाे हुन्छ | १ लिटर पानीको बोत्तल र ३०,००० पानीको थोपाको तौल बराबर हुन्छ | के.जी भन्दा नूनको धुलो २,००,००,००० गुणा हलुकाे हुन्छ | यो भनेको धेरै धेरै हलुकाे हो |

छि ! अब तिमीले आफ्नो टाउको हलुङ्गो महसुस गरेको छौ होला र तिम्रो दिमाग प्रश्नहरुले भुन्भुनाउन थाल्यो होला | प्रश्नहरु जस्तै ;हामीले कसरी बालुवाको धुलोलाई जोख्न सक्छौ ? पृथ्वीमा कसरी मान्छेहरु ले पृथ्वीको तौल लिए ? कस्ले १ के.जी को तौललाई निर्धारण गर्यो? बाजी राखौ तिमी ठुलो हुदासम्म पनि थाहा पुन सक्दैनौ |

अनुमान गरौ , कक्षा र घर दुबैको लागि उपयुक्त यो क्रियाकलापले बाल -बालिकाहरुलाई तौल अनुमान गर्न मद्दत गर्छ | चाहिने सामानहरु : २ वटा रुलरहरु, २ वटा तावा र त्यसको तौल लिने | एक लिटर जाने बोत्तल पनिले भरौ , फरक फरक तौलका बस्तुहरु स्कूल वा घरमा भेट्यौ , एउटा सानो तरकारीको झोला , एउटा किताब , एउटा डस्टर , एउटा सानो चामलको प्याकेट अनि यस्तै यस्तै कुराहरु | अब के गर्ने ; १. बच्चालाई पानीका बोत्तलहरु दिएर त्यसको तौल महसुस गर्न लगाउने , त्यसले त्यो तौल कति छ भन्ने जानकारी दिन्छ | २. अरु बस्तुहरु फेरी एकाएक गरेर बाडेर एकएक वाल- बालिकालाई त्यो एक के.जी तौल गरुङ्गॊ कि हलुङ्गॊ छ सोध्यउ अनि त्यस बस्तुको वास्तविक तौलको बारेमा बोर्डमा लेख्न लगाईयो| ३.रुलरले ति बस्तुको नाप लिएर पहिला १ लिटर बोत्तलको बिरोधमा (यो गरुङ्गॊ छ कि हलुङ्गॊ भन्ने प्रश्नको उत्तर दिने) अनि वास्तविक तौल बिरुद्दको तौल हेरौ कति बाल - बालिकाको अनुमान कतिको राम्रो थियो | यदि, रुलरको जोडी भेटाउन धेरै गार्हो भयो भने , सबै तरकारी पसलेलाई तिम्रो कक्षाकोठामा (तिनीहरुको रुलरसंगै ) माथिको दोस्रो चरणमा , तरकारीको झोला (फरक फरक तौलको )यताउता पठाऊ|

यसको बारेमा सोचौ | १.पेज ८ मा, तिमीले त्यहा १ लिटरको पानीको बोत्तल १ के.जी पाउछौ| तिम्रो तौलको लागि कति पानीको बोत्तल जोड्नुपर्छ ? २. अब तिमीलाई थाहा छ कि भारतीय हात्तिको सालाखाला तौल ४००० के.जी छ | यदि हामीले यात्रुले भरिएको रेल र २५० हात्तीहरुको तौल बराबर छ भन्यॆउ , के तिमीले यो कति के.जी तौल छ भन्न सक्छौ ? 3. १ के.जी फलाम वा १ के.जी धागोमा कुन गरुङ्गॊ छ ?

उत्तरहरु: २.१०,००,०००(दस लाख) के.जी (२५० ४०००=१०,००,०००) ३. दुइतै बराबर छन् किनभने दुइटाको तौल उही छ -१ के.जी तर १ के.जी फलामले भन्दा उलनको धागोले धेरै ठाउँ लिन्छ|

Brought to you by

Let's Read! is an initiative of The Asia Foundation's Books for Asia program that fosters young readers in Asia. booksforasia.org To read more books like this and get further information, visit letsreadasia.org .

Original Story How Heavy Is Heavy?, author: Sukanya Sinha. . illustrator: Hari Kumar Nair. Published by Pratham Books, https://storyweaver.org.in/stories/28266-how-heavy-is-heavy © Pratham Books. Released under CC BY 4.0.

This work is a modified version of the original story. © The Asia Foundation, 2018. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0.

For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Contributing translators: Ritica Lacoul and Pratikshya Khanal