कोट्टावी राजाची झोपाळू नगरी

Author: Yasaswini Sampathkumar

Illustrator: Henu

Translator: Meera Joshi

ऑSSSSSआSSSSS!

कोट्टावी राजानं एक भली मोठ्ठी जांभई दिली! दरबारात बसल्या बसल्या त्याला झोप आवरत नव्हती. त्याचे सगळे मंत्री कुठल्याशा गहन प्रश्नावर चर्चा करत होते. राजा मात्र पुरता कंटाळला होता!

काल रात्री तो झोपलाच नव्हता, किंवा परवाच्या रात्री पण. खरं तर आधीच्या ३० रात्री राजानं जागूनच काढल्या होत्या. मंत्री काय बोलत होते त्याकडं लक्ष द्यायचा राजानं खूप प्रयत्न केला. पण त्यांचं सगळं बोलणं नुसता शब्दांचा आणि अक्षरांचा गुंता होऊन राजाच्या कानावर आदळत होतं.

“ ज..म...म..म.. मालकी हक्क बघितला, तर न..ग..ग..ड ग ड ब ड ग.. नांगरणी आणि... क..र...क...र आ..आ..का..रणी...झा डा ली पा पा पा पा...गु..र्र ..र्र ”

छे:! राजाला पुन्हा एक जोरदार डुलकी आली.

राजा वीरसेन तसा एक चांगला राजा होता. पण गेल्या काही महिन्यांपासून त्याला दिवसा झोप यायची. ती आवरायचीच नाही. भर दरबारात तो जांभया देत असे. म्हणून लोक त्याला ‘कोट्टावी राजा’ म्हणू लागले होते. कारण तमिळ भाषेत ‘कोट्टावी’ म्हणजे ‘जांभई.’

मग एकदा रात्री राजानं त्याच्या राणीला हळूच उठवून विचारलं, “सुजाता, तू दिवसभर एवढी उत्साही आणि तरतरीत कशी काय असतेस?”

“कारण मी रात्री झोपते,” राणी ताडकन म्हणाली, “आणि तुम्ही पण तेच करा.”

रात्री झोपा म्हणे! बरोबर आहे ते. पण हे व्हावं कसं? दिवसा त्याला अतोनात झोप यायची. संध्याकाळी झोप आवरणं अशक्य होई. मग रात्री मात्र राजा टक्क जागा राही!

दुसऱ्या दिवशी सकाळी दरबार भरल्यावर राजानं प्रधानमंत्र्यांना विचारलं, “प्रधानमंत्री, तुम्हांला रात्री झोप येत नसेल तर तुम्ही काय करता?”

दरबारात सगळे मंत्री हजर होते. प्रधानमंत्री म्हणाले, “मी निद्रादेवीची प्रार्थना करतो. तिचा आशीर्वाद घेतो.”

“ते कसं काय करता?”

“माझी आई म्हणायची भरलेलं पोट बघून निद्रादेवी प्रसन्न होते. म्हणून मी माझ्या स्वयंपाकीबुवांना रोज रात्री सुग्रास जेवण बनवायला सांगतो.

असं गरमागरम, पक्वान्नाचं जेवण झालं, की दोन मिनिटात मला गाढ झोप लागते.”

कोट्टावी राजानं प्रधानमंत्र्यांचं गोलमटोल पोट बघितलं आणि त्याला मंत्र्यांनी सांगितलेलं खरंच वाटलं.

मग अर्थमंत्री पुढं सरसावले. ते म्हणाले, “मी रात्री झोपतांना गरम दुधात मध घालून घेतो. एकदम सोप्पं, साधं. त्यासाठी स्वयंपाकीबुवांना त्रास द्यायची काही जरूर नाही. मला रात्री ९ तास चांगली शांत झोप लागते.”

दरबारातल्या गवयांना या सगळ्या खाण्या-पिण्याच्या गोष्टी मुळीच आवडल्या नाहीत. त्यांना भरल्या पोटी तर गाताच यायचं नाही. पण त्यांनाही राजाला मदत करावीशी वाटली. ते म्हणाले, “महाराज, आमच्या कुटुंबात निद्रादेवीला आम्ही गाऊन पाचारण करतो. वीणेच्या साथीनं गायलेला सुंदर नीलांबरी राग...आहाहाs s s, अतीव सुख! पहिल्या आलापीतच डुलकी लागली पाहिजे.”

कवीराज म्हणाले, “महाराज, तुम्ही राजवाड्यातल्या उद्यानात फिरायला जा ... मंद वारा वाहतोय...प्राजक्ताच्या फुलांवर चंद्राचा शीतल प्रकाश पडलाय.. अहाहा! महाराज, अशा सुंदर आणि काव्यमय क्षणी तुमच्या सगळ्या चिंता दूर होतील. मन शांत होईल. आणि असं शांत, स्वस्थ मन निद्रादेवीला आवडतं.”

दरबारातला विदूषक म्हणाला, “महाराज, कशाचाच उपयोग झाला नाही तर एखादी चांगली गोष्ट ऐकल्यावर तुम्हांला नक्कीच झोप येईल.”

राजाला वाटलं बऱ्याच गोष्टी करून पाहण्यासारख्या आहेत.

त्यातल्या एखादीचा तरी परिणाम नक्की होईल.

त्या दिवशी संध्याकाळी राजवाड्यातल्या स्वयंपाकीबुवांना

रात्रीसाठी खास भोजन बनवायची आज्ञा मिळाली.

तूप घातलेला गरम भात,
गरमागरम सांबार, बटाट्याचे तळलेले काप, उकडलेलं रताळं आणि खसखस पायसम म्हणजे खीर! सर्वात शेवटी पाचक म्हणून थंडगार ताक. रात्री काहीही करून झोप यावी म्हणून राजानं पोटभर जेवण केलं. प्रत्येक पदार्थ
दोन-दोनदा घेऊन खाल्ला.

शेवटी रात्री ११ वाजता राजानं जेवण संपवलं. पण..कसचं काय...झोप रुसलेलीच होती.

राजा खूप वेळ तळमळत होता..या कुशीवरून त्या कुशीवर..पण निद्रादेवी फिरकलीच नाही.
राजा प्रधानमंत्र्यांवर खूप रागावला. मग त्याला वाटलं कदाचित आपण पुरेसं खाल्लं नसेल!

﻿

राजानं ताबडतोब स्वयंपाकीबुवांना हाक मारली.

स्वयंपाकीबुवा झोपेतच होते.
त्यांनी घाईघाईनं कपडे बदलले आणि ते धावत राजाकडे पोचले.

“मला एक मोठा ग्लास भरून
गरम दूध आणि त्यात मध घालून आणून द्या! झटकन!”

कोट्टावी राजानं गटागट ते दूध प्यायलं. आणि मग काय! पोट इतकं टम्म झालं,

की राजाला उठता येईना, हलताही येईना. आडवं होऊन झोपून जायची तर बातच नाही!

‘आता जरा संगीत ऐकून बघावं,’ राजाला वाटलं.

त्यानं गायक-वादकांना बोलावणं पाठवलं. ते घाईघाईनं धोतर-फेटे गुंडाळून आले. मध्यरात्र उलटून गेली होती.

“मला नीलांबरी राग ऐकायचा आहे!” राजानं फर्मान सोडलं.

रात्रीच्या शांत वेळी नीलांबरीचे

स्वर ऐकून छान वाटलं. राजाचं

मन सैलावलं. स्वर्गसुखच जणू!

वीस मिनिटांनी राजाचे डोळे जड झाले झोप यायला लागली ..तेवढयात...ट्ँवग! धड्म!

वीणा वादक त्याच्या वाद्यावरच डोकं टाकून झोपी गेला होता.

सगळ्यांनी पुन्हा वाजवायला सुरुवात केली. पण एकेक करून झोपेला आलेले सर्व वादक आणि गवई चुकीचे स्वर लावू लागले. सगळं बेसूर होऊन गेलं. निद्रादेवीनं ते बेसूर संगीत ऐकलं आणि तिनं धूम ठोकली! राजा पुन्हा टक्क जागा. तो अगदी त्रस्त होऊन गेला.

राजाला मग विदुषकानं सांगितलेली कल्पना आठवली. त्यानं विदुषकाला बोलावून घेतलं.

“मला गोष्ट सांग!” राजानं
आज्ञा केली.

विदुषकानं एक लांबलचक, कंटाळवाणी गोष्ट सुरु केली. त्याला वाटलं राजाला झोप येईल. पण कोट्टावी राजा चांगलाच त्रासला. तो उतावीळ होऊन विचारू लागला,

“बरं, बरं. पण गोष्टीचा शेवट काय आहे?”

निद्रादेवीला हा उतावळेपणा आवडला नाही. तिनं तिथनं काढता पाय घेतला!

तासाभरानं विदुषकानं गोष्ट संपवली आणि झोपाळू डोळ्यांनी तो घरी गेला.

आणि राजा? त्याला झोप यायचं नावच नाही.

राजानं मग राणीला उठवलं. त्यानं बागेत सैर करण्यासाठी आग्रह धरला. राणी घुश्शातच तयार झाली.

“मी फक्त जाई-जुईच्या मांडवापर्यंत येईन. तिथून मी परत येऊन झोपणार!”

राजा-राणी पायी फिरायला गेले. शीतल चांदणं होतं. अर्धवट झोपेत असलेल्या पक्ष्यांचा किलबिलाट सुरु होता. राजवाड्याच्या बागेत दोघांनी एक निवांत चक्कर मारली. राजाला एकदम हलकं, शांत वाटू लागलं. त्यानं सुस्कारा सोडला,

‘आता परत जाऊन झोपायला हरकत नाही.’

राजवाड्यात परतून तो झोपेच्या तयारीला लागला. सगळीकडं स्वप्नवत शांतता होती.

तेवढयात राजाला कुठूनशी गुरगूर ऐकू आली. ती येत होती पोटातून.

संगीत, गोष्ट, मंद हवा, बागेतली सैर हे सगळं झाल्यावर त्याला आता पुन्हा भूक

लागली होती!

आता मात्र राणीनं सगळे निर्णय स्वतःच्या हातात घेतले. तिनं राजासाठी थोडं दूध आणायला सांगितलं आणि मालिश करणाऱ्या सेविकेला राजाचे पाय चेपून

द्यायला सांगितले.

निद्रादेवी थोड्याच वेळात आली आणि राजावर प्रसन्न झाली.

अखेर राजवाड्यात सर्वत्र

निजानिज झाली.

त्यानंतर हाच दिनक्रम रोज सुरु झाला. काही दिवसांनी, राजाला थोडी लवकर झोप

येऊ लागली. दोन आठवड्यानंतर, दुसऱ्यांदा दूध प्यायल्यावर लगेच राजा झोपू लागला. आणखी काही दिवसांनी बागेत फेरफटका मारून आल्यावर लगेच राजा झोपेच्या

अधीन होऊ लागला. महिनाभरानं, विदुषकानं सांगितलेली गोष्ट ऐकून राजाला झोप

लागू लागली.

आणि शेवटी, रात्रीचं जेवण झाल्या झाल्या तो झोपी जाऊ लागला. सकाळी उठल्यावर राजा एकदम ताजातवाना दिसू लागला. तो झपाझप चालू लागला. हसतमुख राहू लागला.

राजाचा तर प्रश्न मिटला. पण स्वयंपाकी, गवई-वादक, विदूषक, मालिश करणारी सेविका, शिवाय राणी, या सगळ्यांचं काय? त्यांच्या झोपेचं पुरतं खोबरं झालं – कारण राजा त्यांना रात्रीत केव्हा बोलावेल याचा काही भरवसाच राहिला नाही.

त्यामुळं दिवसा त्यांना झोप येऊ लागली. सगळे थकल्यासारखे, चिडचिडे झाले. त्यांच्यामुळं त्यांचे घरचे लोक पण – स्वयंपाकीबुवांची बायको, गवयांचा मुलगा, विदुषकाचा भाऊ, मालिशवालीचे वडील, राणीची सेविका, सेविकेचा नवरा, नवऱ्याचा भाऊ, भावाचा मित्र, मित्राचे आई-वडील...जवळपास आख्खी नगरी जागी राहू लागली.

सगळ्या झोप उडालेल्या लोकांची राजाला काळजी वाटू लागली. त्यानं स्वतः झोप येण्यासाठी काय काय केलं होतं.

पण झोपेवरचा एवढा प्रदीर्घ उपाय प्रत्येकाला सुचवणं शक्य नव्हतं. म्हणून त्यानं त्याच्या मुख्य पुजाऱ्यांना सल्ला विचारला. ही कठीण समस्या आहे हे पुजारीबुवांच्या लक्षात आलं.

त्यांनी सांगितलं, “आजपासून १५ दिवसांनी नगरातल्या लोकांना सार्वजनिक सभागृहामध्ये यायला सांगा. सगळ्यांनी सूर्यास्ताच्या वेळेस, अंघोळ करून आणि जेवण करून यायचं आहे. मी तिथं निद्रादेवीला बोलावून सर्वांना आशीर्वाद द्यायला सांगेन.”

संपूर्ण नगर गोळा झालं होतं. आपली झोप आपल्याला परत मिळणार

म्हणून सगळे आनंदात होते. पुजाऱ्यांनी निद्रादेवीच्या स्तुतीपर

मंत्र म्हणायला सुरुवात केली.

थोड्याच वेळात एका छोट्या बाळाच्या आईनं जांभई दिली. आईचं पाहून बाळालाही जांभई आली. मग बाळाच्या बाबांना....

एका गायकाला गाता गाता जांभई आली आणि त्याचं पाहून त्याच्या आजूबाजूच्या २०-२५ लोकांनी जांभया दिल्या. मग त्यांचे शेजारी... असं करता करता संपूर्ण सभागृहामध्ये जांभयांची एक

लाटच आली! सारेजण आ SSSSSS करू लागले.

इतक्या जांभयांचा जोर पाहून निद्रादेवी टिकाव धरू शकली नाही. ती धावत-पळत नगरात आली.

तिनं सगळ्यांवर वाऱ्याची एक हळुवार फुंकर मारली.

तेव्हापासून कोट्टावी राजाच्या राज्यात, निद्रादेवी रोज रात्री

सर्वांवर प्रसन्न होऊ लागली.

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Story Attribution:

This story: कोट्टावी राजाची झोपाळू नगरी is translated by Meera Joshi . The © for this translation lies with Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Derived from: ' कोट्टवी राजा और उनींदा देश ' , by Swagata Sen Pillai . © Pratham Books , 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Based on Original story: ' Kottavi Raja and his Sleepy Kingdom ' , by Yasaswini Sampathkumar . © Pratham Books , 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. This story may have intermediate versions between the root and parent story. To see all versions, please visit the links.

Other Credits:

'Kottavi Rajachee Zopalu Nagree' has been published on StoryWeaver by Pratham Books.The development of this book has been supported by Parag (Promoting Innovative Publishing in Education), an initiative of Tata Trusts. www.prathambooks.org

Illustration Attributions:

Cover page: King sleeping on the throne with courtiers watching , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 2: King sleeping on the throne with courtiers around him , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 3: A vague shape of doors , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 5: A soldier standing with a spear , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 6: A king on a throne looking at a fat man who is holding his stomach , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 7: A huge pot of food , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 8: A huge feast being cooked by three men , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 9: A king on his bed and a man bringing something on a tray , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 10: A curtain , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Disclaimer: https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

The development of this book has been supported by Parag (Promoting Innovative Publishing in Education), an initiative of Tata Trusts.

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Illustration Attributions:

Page 11: Musicians playing their instruments for a king , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 12: A court jester , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 13: A chandelier , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 14: Moon , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 15: A king and his queen taking a stroll in the moonlit park , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 16: Two birds flying in opposite directions , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 18: A man raising his arms in joy , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 19: A king in the centre of a hall with everyone else sleeping around him , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 20: Moonlit night seen through a castle balcony , by Henu © Pratham Books, 2017. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Disclaimer: https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

The development of this book has been supported by Parag (Promoting Innovative Publishing in Education), an initiative of Tata Trusts.

कोट्टावी राजाची झोपाळू नगरी (Marathi)

कोट्टावी राजाला रात्री मुळीच झोप यायची नाही. दिवसा मात्र, त्याचे मंत्री जेव्हा काही कठीण समस्यांवर चर्चा करायचे, तेव्हा राजाला डुलक्या यायच्या. त्यानं सगळ्यांना यावरचा उपाय विचारला. मात्र कशाचाच उपयोग होईना. शेवटी एक दिवस... चला तर. कोट्टावी राजाच्या नगरीत जाऊन येऊ आणि पुढं काय घडलं पाहू.

या पुस्तकाची वाचन पातळी ३ आहे. आपले आपण वाचू शकणाऱ्या मुलांसाठी.

Pratham Books goes digital to weave a whole new chapter in the realm of multilingual children's stories. Knitting together children, authors, illustrators and publishers. Folding in teachers, and translators. To create a rich fabric of openly licensed multilingual stories for the children of India and the world. Our unique online platform, StoryWeaver, is a playground where children, parents, teachers and librarians can get creative. Come, start weaving today, and help us get a book in every child's hand!