डौलदार रोहित

Author: Anita Mani

Illustrators: Anita Mani, Vijay Kumar Sethi

Translator: Mrinalinee Vanarase

एखाद्या कुशल बॅले नर्तकीप्रमाणे ते आपल्या गुलाबी पिसांचा चमकदार पिसारा फुलवून एका पायावर गिरकी घेतात... ते आले म्हणजे निळ्याशार जलाशयावर जसा काही एक गुलाबी ढग अवतरतो ...रोहित म्हणजे खरोखरच पक्ष्यांच्या जगातील सौंदर्याची परिसीमा!

बॅले नर्तकी चवड्यावर अथवा बोटांच्या टोकावर शरीर तोलून एक जलद गिरकी घेतात त्याला पिरोएट असं म्हणतात.

रोहित पक्ष्याला इंग्रजीत फ्लेमिंगो असं म्हणतात. हा शब्द ‘फ्लामेंको’ या स्पॅनिश शब्दापासून आला आहे. फ्लामेंको म्हणजे आग. रोहित पक्ष्यांच्या लाल-गुलाबी पंखांवरूनच हा शब्द आला आहे. याच अर्थाने मराठीत या पक्ष्याला अग्निपंख असंही एक नाव आहे.

फ्लामेंको हा प्रसिद्ध स्पॅनिश नृत्यप्रकारदेखील आहे. स्पेन हा युरोपातला एक देश आहे. असंही मानलं जातं की फ्लामेंको नर्तक ज्या तऱ्हेने रोहित पक्ष्यांच्या हालचाली नृत्यात हुबेहूब उतरवतात, त्यावरूनच या नृत्यप्रकाराला फ्लामेंको हे नाव मिळालं आहे.

रोहित असं म्हटल्याबरोबर आपल्याला त्यांचा सुंदर गुलाबी रंग आठवतो. गंमत म्हणजे त्यांना हा रंग ते जे अन्न खातात त्यातून मिळालेला आहे.

रोहित पक्षी समुद्रातलं शेवाळं खातात. शिंपले, खेकडे आणि समुद्रातल्या अन्य वनस्पती हे त्यांचं अन्न आहे. या सर्व खाण्यातून त्यांना असे काही घटक मिळतात की जे या पक्ष्यांना सुंदर गुलाबी रंग बहाल करतात. समजा या पक्ष्यांना त्यांच्या नैसर्गिक परिसरापासून दूर नेलं आणि त्यांना त्यांचं नेहमीचं खाणं मिळालं नाही तर त्यांचा गुलाबी रंग फिका होईल आणि ते अधिकाधिक शुभ्र दिसू लागतील.

रोहित हे पाणपक्षी आहेत. त्यांचं अन्न पाण्यात उगवणाऱ्या वनस्पती आणि प्राणी असल्यामुळे समुद्रकिनारे अथवा मोठे जलाशय ही त्यांची वस्तीची जागा असते. हे पक्षी खूप उंच असतात. काही काही तर अगदी दीड मीटर एवढे उंच वाढतात. म्हणजे जवळपास माणसांच्या उंचीएवढे!

या पक्ष्यांचे पाय चांगले लांब असतात. त्यामुळे त्यांना पाण्यातून, चिखलातून लांबपर्यंत चालता येतं. या पुस्तकातील बहुतेक छायाचित्रांत हे पक्षी काठाने, उथळ पाण्यातून चालताना दिसत असले तरी ते उत्तम पोहू शकतात. बदकासारख्या इतर पाणपक्ष्यांप्रमाणे रोहित पक्ष्यांच्या पायाची बोटंदेखील पातळ पडद्याने जोडलेली असतात.

अशा पातळ पडद्यांनी जोडलेल्या बोटांमुळे, त्यांना पायाने पाणी मागे ढकलता येतं आणि पाण्यात सहजतेने पोहता येतं.

हे पक्षी पट्टीचे उडणारे असतात. ताशी ५० कि.मी. पेक्षाही अधिक वेगानं ते प्रवास करू शकतात. या वेगानं मोटारी रस्त्यांवर धावतात!

लांबवरची अंतरं हे पक्षी लीलया पार पडतात. कधीकधी सलग ५०० किलोमीटर एवढं अंतरदेखील ते पार करतात.

हे अंतर म्हणजे दिल्ली आणि लखनौ यांतील अंतरापेक्षा जास्त झालं!

या पक्ष्यांचा थवा जेव्हा आकाशात एकत्र झेपावतो तेव्हा ते दृष्य अगदी बघण्यासारखं असतं. एखादं विमान जसं थोडं अंतर धावत जाऊन वेग पकडतं आणि आकाशात उड्डाण करतं तसंच हे असतं. आपले पंख जोराने फडफडवत हे पक्षी धावतात आणि मग अत्यंत शानदार पद्धतीनं आकाशात झेपावतात.

रोहित कशामुळे उठून दिसतात? त्यांचा नजरेत भरणारा गुलाबी रंग तर आहेच, पण त्यांना मिळालेली लांबच्या लांब मान हीदेखील इतर पक्ष्यांच्या तुलनेत अत्यंत उठून दिसणारी गोष्ट आहे. ही मान १९ हाडांनी बनलेली असते!

या लांब मानेचा उपयोग रोहित पक्ष्यांना मासे हेरण्यासाठी आणि पकडण्यासाठी होतो. मासे पकडण्यासाठी असलेली एखादी लांबलचक आणि लवचिक काठीच जशी!

एखाद्या पक्ष्याचं आयुर्मान आणि त्याचा आकार यांचा एकमेकांशी संबंध असतो. एखादा पक्षी आकाराने खूप मोठा असेल तर त्याचं आयुर्मानही मोठं असतं. रोहित पक्ष्यांचा आकार पाहिला तर हे सहजच लक्षात येईल की ते इतर पक्ष्यांच्या तुलनेत पुष्कळ जास्त वर्षं जगतात.

रोहित पक्षी २० ते ३० वर्षं जगतात. ग्रेटर रोहित (रोहित पक्ष्यांमधील आकाराने थोडीशी मोठी असणारी जात) सर्वांत जास्त म्हणजे जवळपास ३० ते ३३ वर्षं जगतात. पक्ष्यांमध्ये हे आयुर्मान पुष्कळ जास्त आहे.

आयुर्मान म्हणजे एखादा जीव सर्वसाधारणपणे किती काळ जगतो तो काळ.

एकूण सहा प्रकारचे रोहित पक्षी दिसून येतात. ते जगभरात बहुतेक सर्वत्र आढळतात.

उत्तर आणि दक्षिण अमेरिकेपासून ते युरोप, आफ्रिका आणि आशिया खंडातदेखील ते आढळतात.

तुम्हाला हे माहीत आहे का?

अँडिअन फ्लेमिंगो ही रोहित पक्ष्यांमधील सर्वांत जास्त धोक्यात आलेली प्रजाती आहे. या प्रजातीचे केवळ ३०,००० पक्षी आता जगात उरलेत.

धोक्यात आलेली प्रजाती : ज्या प्रजातीची संख्या इतकी रोडावली आहे की तिचे काहीच सदस्य आता शिल्लक राहिले आहेत, त्या प्रजातीला धोक्यात आलेली प्रजाती किंवा ‘एनडेंजर्ड’ प्रजाती असं म्हटलं जातं.

भारतात खूप ठिकाणी रोहित आढळतात. राजस्थान, गुजरात, ओडिशा, तमिळनाडू आणि आंध्र प्रदेश या राज्यांत ते मोठ्या प्रमाणावर आहेत.

भारतात दोन प्रकारचे रोहित बघायला मिळतात- मोठा रोहित आणि छोटा रोहित. हा फरक अर्थातच त्यांच्या आकारावरून केला आहे. मोठा छोट्यापेक्षा आकाराने मोठा असतो.

रोहित नेहमी हजारोंच्या थव्यानं दिसून येतात. निळ्याशार पाण्यावर पसरलेला जणू गुलाबी फुलांचा गालिचा!

आफ्रिकेच्या पूर्व भागात असलेल्या मोठ्या मोठ्या जलाशयांवर हे पक्षी सर्वांत मोठ्या संख्येने आढळतात. कधीकधी लाखोंच्या संख्येनेसुद्धा इथे रोहित दिसून येतात.

तुम्हाला हे माहीत आहे का?

- रोहित हा गुजरात राज्याचा राज्यपक्षी आहे. हे पक्षी इथे हजारोंच्या संख्येने बघायला मिळतात.

- रोहित पक्ष्यांच्या थव्याला त्यांची वसाहत असं म्हटलं जातं.

रोहित नेहमी मोठ्या थव्याने राहतात. कदाचित त्यांना असं करणं अधिक सुरक्षित वाटत असावं. जेव्हा या पक्ष्यांना शिकार करायची असते तेव्हा ते ‘खाली डोकं, खाली पाय’ अशा स्थितीत खूप वेळ पाण्यात राहू शकतात. आपण अशा स्थितीत असताना सगळ्यांबरोबर असलेलं चांगलं नाही का! काही धोका असेल तर कुणी न कुणी सावध करतंच!

सदर छायाचित्र हे लेसर रोहित किंवा छोट्या रोहित पक्ष्यांचं आहे. ते पूर्व आफ्रिकेतल्या ‘लेक बोगोरिया’ इथलं आहे. या जलाशयाला ‘सोडा’ असंही म्हटलं जातं. या पाण्यात विविध प्रकारची मिठं मिसळली आहेत. यामुळे गोडं पाणी आवडणारे कित्येक प्राणी या जलाशयापासून लांबच राहतात. पण छोट्या रोहित पक्ष्यांसाठी हा जलाशय म्हणजे जसं काही एखादं उंची हॉटेलच!

याचं कारण असं की या खाऱ्या पाण्यात अनेक प्रकारच्या वनस्पती वाढतात. या वनस्पती म्हणजे या पक्ष्यांचा आवडता खाऊच! या खाऊत बाकी कुणीही वाटेकरी नाहीत, म्हणजे ताव मारायला अजूनच चांगली संधी. यामुळेच या जलाशयावर हे पक्षी मोठ्या संख्येने दिसून येतात.

या सोडा जलाशयातलं पाणी अल्कली गुणधर्माचं असतं! बरेचसे प्राणी या पाण्यात पाय घालायला धजावत नाहीत. कारण तसं करणं म्हणजे आपले पाय भाजून घेणंच. पण रोहित पक्षी मात्र या पाण्यात सहज पाय बुडवू शकतात. त्यांना इथे गर्दी करायला आवडतं यात काही आश्चर्य नाही. जरा जरी धोका जाणवला तर ते लगेच खोलवर पाण्यात प्रवेश करू शकतात.

तुम्हाला हे माहीत आहे का?

रोहित अन्न खाताना, त्यांचं डोकं पूर्ण पाण्यात बुडवतात.

या पक्ष्यांची खाण्याची रीत मोठी न्यारी आहे.

—   प्रथम रोहित पाणी आणि चिखल पायाने आणि चोचीने एकत्र करतात.

—   मग ते आपलं डोकं चक्क पाण्याखाली घालतात आणि आपल्या चोचीत चिखलयुक्त पाणी भरून घेतात.

—   मग पाण्याखाली असलेली आपली चोच ते एखाद्या चाळणीप्रमाणे वापरतात. (चहा गाळताना गाळणी जशी काम करते ना अगदी तसेच!) पाणी चोचीतून गळून जाते आणि चोचीत अडकलेल्या छोट्या वनस्पती, छोटे जीव सहजच रोहित पक्ष्यांच्या पोटात जातात.

जेव्हा संसार थाटण्याची वेळ येते तेव्हा नर रोहित चक्क थोडासा नट्टापट्टा करतात. त्यांना मादीला आकर्षित करायचं असतं. नाही नाही, ते काही पावडर, लिपस्टिक करत नाहीत! ते आपल्या शेपटीजवळच्या एका ग्रंथीतलं तेल अंगावर पसरवतात. याने ते अधिक गडद गुलाबी दिसू लागतात.

इतर बरेच पक्षी जसे दर वर्षी अंडी घालतात तसं रोहित करत नाहीत. फक्त पाऊस मनासारखा झाला की मगच ते अंडी घालतात. पाऊस त्यांना घरटं बांधायची साधनसामग्री पुरवतो. शिवाय पावसाच्या पाण्याने भरून गेलेल्या तळ्यातून आणि तलावातून त्यांच्या खाण्यापिण्याची मुबलक सोय होते. म्हणून आई होऊ घातलेल्या रोहित पक्षिणीसाठी आणि तिच्या सदैव भुकेल्या बाळांसाठी पाऊस अतिशय महत्त्वाचा आहे.

रोहित वसाहत करून राहत असल्यामुळे, पावसानुसार, एक तर सगळी वसाहत पिल्लांनी भरून तरी जाते किंवा एकही पिलू दिसत नाही.

अंडं घालण्यापूर्वी घरटं बांधून झालंच पाहिजे. बरेचसे पक्षी झाडांवर गवत-काडी वापरून घरटं बांधतात. रोहित मात्र जमिनीवर आपलं घरटं बांधतात. काटक्या, छोटे दगड आणि चिखल वापरून ते एक छोटा उंचवटा तयार करतात. एखाद्या ज्वालामुखीचं तोंड असल्याप्रमाणे हा उंचवटा दिसतो. या उंचवट्यावर एखादी बशी ठेवल्याप्रमाणे हे घरटं दिसतं. या चतुर रचनेमुळे अंडं खाली घसरून जात नाही.

रोहित पक्ष्याचं अंडं चांगलं मोठं असतं. रोहित पक्षीण एखादंच अंडं देते. जवळपास एक महिना आई आणि बाबा दोघंही आळीपाळीने अंड्यावर बसतात आणि अंडं उबवतात. एवढ्या मोठ्या प्रतीक्षेनंतर पिल्लू अंडं फोडून बाहेर पडतं आणि काय आश्चर्य! पिल्लू अजिबात आईबाबांसारखं गुलाबी अथवा लाल नसतं. करडं आणि पांढरं असतं. या छोट्या पिलांना गुलाबी लाल रंग येण्यासाठी तीन वर्षं वाट पहावी लागते.

रोहित आई-बाबांचं खरं काम सुरू होतं ते पिलू अंड्यातून बाहेर आल्यावर. एखाद-दुसरा आठवडा पिलू घरट्यात असतं आणि पालकांच्या शरीरात तयार होणारा दुधासारखा द्राव पितं. यानंतर पालक त्याला पाण्यात शिकार करण्याचं प्रशिक्षण देतात आणि पिलू हळूहळू स्वतंत्र बनतं.

तुम्ही पाळणाघरांविषयी ऐकलं असेल. पाळणाघरात पालक आपल्या मुलांना रोज कामावर जाताना ठेवून जातात. कदाचित तुम्हीसुद्धा लहान असताना पाळणाघरात गेला असाल. तुम्हाला आश्चर्य वाटेल, रोहित पक्ष्यांचंसुद्धा असंच आपलं पाळणाघर असतं. एखादा प्रौढ पक्ष्यांचा घोळका लहान वसाहतीतल्या पिल्लांची काळजी घेतो. एखाद्या पाळणाघरात हजारो पिलं असू शकतात. पालक पाळणाघरात येऊन आपल्या पिल्लांना मधूनमधून भरवतात.

एवढ्या मोठ्या घोळक्यात सारख्या दिसणाऱ्या पिलांत आपलं पिलू पालक कसं काय बुवा शोधून काढतात? असंच वाटतंय ना तुम्हाला? तर याचं उत्तर असं आहे की ते आपल्या पिलाचा आवाज ओळखतात.

रोहित हे अतिशय ‘आवाजी’ पक्षी आहेत आणि ते एकमेकांशी खूप बोलतात. बोलताना ते घशातून तऱ्हेतऱ्हेचे आवाज काढतात. गाडीच्या भोंग्यासारखे, गुरगुरल्यासारखे आवाज! एकमेकांशी असे सतत संपर्कात राहून हे पक्षी एकत्र राहतात.

रोहित हे पाणपक्षी आहेत. मग या पाण्याच्या परिसंस्थेत त्यांचं काम तरी काय आहे? हे पक्षी जलाशयांत तयार होणारे शेवाळे आणि इतर गोष्टी खातात आणि जलाशयाला स्वच्छ ठेवतात. शेवाळ्याने जलाशय भरून जाऊ देत नाहीत.

पर्यटकांना हे पक्षी फारच आवडतात. जगभरात फक्त त्यांना बघायला जाणारे पर्यटक पुष्कळ आहेत. हा पर्यटन व्यवसाय मग कितीतरी लोकांना हॉटेलं, गाईड, वाहनं असे व्यवसाय पुरवतो.

या एवढया सुंदर पक्ष्यालादेखील निसर्गात शत्रू असतात काय? ते ज्या सोडा जलाशयांच्या जवळ राहतात किंवा जे अन्य अल्कली जलाशय त्यांना वस्तीसाठी पसंत पडतात तिथे त्यांचं संरक्षण नैसर्गिकरीत्या चांगलं होतं. पिलं मात्र काही वेळा गरुड, तरस किंवा लांडग्यांच्या भक्ष्यस्थानी पडतात.

या पक्ष्याचा सर्वांत मोठा शत्रू आहे माणूस, म्हणजे आपण. आपण काही त्यांची मांसासाठी शिकार करत नाही. पण आपण त्यांच्या अधिवासाजवळ रस्ते बांधतो, शेती करतो, कारखाने चालवतो आणि शहरं निर्माण करतो. असं करून आपण त्यांच्या वसाहती उद्ध्वस्त करतो आणि त्यांना त्यांच्या नैसर्गिक घरांतून हाकून लावतो. याचा परिणाम त्यांच्या पिलांच्या संख्येवर होतो. त्यांना त्यांच्या सवयीच्या अधिवासासारखेच दुसरे अधिवास सापडतीलच असं नाही.

पाण्यावर उमललेल्या लाल-गुलाबी कमळांसारखे दिसणारे हे देखणे पक्षी ही निसर्गातील एक अद्‌भुत गोष्ट आहे. हा ठेवा आपण नष्ट होऊ देता कामा नये, त्याचं जतन आणि संवर्धन हे आपलं कर्तव्य आहे.

हे पुस्तक मैत्रेय साठी आहे. ज्याने मला गगनविहारी

पक्ष्यांचं सौंदर्य जाणून घेण्याची दृष्टी दिली.

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Story Attribution:

This story: डौलदार रोहित is translated by Mrinalinee Vanarase . The © for this translation lies with Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Based on Original story: ' The Dance of the Flamingo ' , by Anita Mani . © Pratham Books , 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license.

Other Credits:

'Dauldaar Rohit' has been published on StoryWeaver by Pratham Books. The development of this book has been supported by HDFC Asset Management Company Limited- a joint Venture with Standard Life Investments. www.prathambooks.org

Illustration Attributions:

Cover page: Flock of flamingos wading in water , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 2: A flock of flamingos gliding over water , by Anita Mani © Pratham Books, 2016. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 3: A ballet dancer , by Anita Mani , Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2016. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 4: A huge flock of flamingos wading in the water , by Anita Mani © Pratham Books, 2016. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 5: Silhouette of a man and three birds , by Anita Mani , Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2016. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 6: A few flamingos on the shore , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 7: A flock of flamingos flying away , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 8: A flock of flamingos gliding over water and flying , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 9: One flamingo taking off from the surface of water , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 10: One flamingo standing tall among a flock of others , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Disclaimer: https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Illustration Attributions:

Page 11: Map of the world , by Anita Mani , Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 12: Four flamingos , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 13: Two flamingos in flight , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 14: A group of flamingos standing in the water , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 16: Huge flock of flamingos wading in the water , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 18: Flamingos eating out from muddy water , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 20: A group of pink and white flamingos , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 22: A flock of flamingos together in the water , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 23: A group of flamingos , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 24: Three flamingos captured mid flight , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 26: A large stretch of land with flamingos everywhere , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 27: Faraway view of pink birds in water on a huge stretch of land , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Disclaimer: https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

This book was made possible by Pratham Books' StoryWeaver platform. Content under Creative Commons licenses can be downloaded, translated and can even be used to create new stories provided you give appropriate credit, and indicate if changes were made. To know more about this, and the full terms of use and attribution, please visit the following link .

Illustration Attributions:

Page 28: A flock of flamingos flying away , by Vijay Kumar Sethi © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 29: Faraway view of pink birds in water on a big stretch of land , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 31: Four flamingos of a flock , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Page 32: A flock of flamingos together in the water , by Anita Mani © Pratham Books, 2015. Some rights reserved. Released under CC BY 4.0 license. Disclaimer: https://www.storyweaver.org.in/terms_and_conditions

Some rights reserved. This book is CC-BY-4.0 licensed. You can copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. For full terms of use and attribution, http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

डौलदार रोहित (Marathi)

पाण्यावर उमललेल्या लाल-गुलाबी कमळांसारखे दिसणारे रोहित पक्षी ही निसर्गातील एक अद्भुत गोष्ट आहे. ते गुलाबी का बरं असतात? ते काय नट्टापट्टा करतात की काय? त्यांच्या इतक्या लवचिक मानेत हाड तरी असतं का? छायाचित्रांनी सजलेलं हे पुस्तक या अद्भुत पक्ष्यांबद्दल सर्व प्रश्नांची उत्तरं देतं.

या पुस्तकाची वाचन पातळी ३ आहे. आपले आपण वाचू शकणाऱ्या मुलांसाठी.

Pratham Books goes digital to weave a whole new chapter in the realm of multilingual children's stories. Knitting together children, authors, illustrators and publishers. Folding in teachers, and translators. To create a rich fabric of openly licensed multilingual stories for the children of India and the world. Our unique online platform, StoryWeaver, is a playground where children, parents, teachers and librarians can get creative. Come, start weaving today, and help us get a book in every child's hand!